جَدوار از گیاهان دارویی قدیمی اما فراموش شده‌ای است که در طب سنتی اهمیت و استفاده داشته است. مدتی است به این گیاه دارویی توجه بیشتری شده و حتی مواد مؤثر آن به روش های صنعتی و نوین به صورت قرص تولید و با نام حَبّ جدوار (Habb-e Jadwar) عرضه شده است.

جدوار را واژه‌ای عربی در برابر کلمات فارسی «ژدوار» «زدوار» و «زروار» دانسته‌اند و نیز نام دیگر فارسی آن را «ماه پروین» (به عربی: ماه فرفین) گفته‌اند.

جدوار در کتب طب سنتی مرجع

منظور از داروی گیاهی جدوار، ریشه (ساقه زیرزمینی) آن است. ابن سینا در «القانون فی الطب» جدوار را مانند «زراوند» اما با خاصیتی قوی‌تر می‌داند. گیاه جدوار در کنار گیاه سمی «بیش» می‌روید و باعث می‌شود گیاه بیش ضعیف شود و شاخ و برگ ندهد.[1] محمد بن زکریای رازی نیز در «الحاوی فی الطب» از جدوار نام برده است و آن را شبیه زراوند معرفی کرده است.[2]

خواص شگفت‌انگیز جدوار :

1. پادزهر قوی سموم
2. آرامش و شادی‌بخش قلب
3. جلوگیری از سفید شدن مو
4. درمان بیمارهایی مثل طاعون، مالیخولیا و …

1. جدوار: پادزهر قوی سموم

ابن‌سینا در کتاب قانون، جدوار را پادزهر همه سموم می‌داند؛ مانند زهر افعی و گیاه سمی بیش.[3] به نظر جرجانی، به دلیل هم‌جواری جدوار با گیاه بیش، این گیاه قوی‌ترین پادزهر بیش است و البته پادزهر گزیدن افعی نیز محسوب می‌شود.[4] ابن‌سینا داروی مشابه جدوار با خاصیت پادزهری را «زرنباد» معرفی کرده است.[5]

محمد بن زکریای رازی در کتاب «بُرء الساعة (بهبود آنى)» برای بهبود کسی که سم موش (مرگ موش) خورده، مصرف نیم مثقال پودر جدوار را با یک نوشیدنی توصیه کرده است.[6]

2. جدوار: آرامش و شادی‌بخش قلب

ابن سینا در رساله داروهای قلبی، جدوار را یکی از آرامبخش‌ها و تقویت‌کنندگان قوی قلب شمرده است.[7] همچنین طرز تهیه یک معجون فوق‌العاده برای تقویت قلب را ذکر کرده است که یک مثقال جدوار جزو ترکیبات آن است.[8]

جرجانی می‌گوید جدوار طبع گرم ملایمی دارد و از این رو مفرّح و شادی‌بخش است.[9] وی در کتاب ذخیره، جدوار را در فهرست داروهای مفید برای قلب[10] و در بخش داروهای تریاقی (آرام‌بخش)[11] گنجانده است. همچنین آن را در فهرست پادزهر نیز آورده است.[12]

جدوار طبع گرم ملایمی دارد و از این رو مفرّح و شادی‌بخش است.
جدوار طبع گرم ملایمی دارد و از این رو مفرّح و شادی‌بخش است.

3. جدوار و جلوگیری از سفید شدن مو

محمد بن زکریای رازی در کتاب «بُرء الساعة (بهبود آنى)» برای حفظ کردن مو از سفید شدن، ترکیب و معجونی معرفی کرده که جدوار جزو ترکیبات آن است.[13]

(اگر به سلامت موهایتان اهمیت می‌دهید این مطالب را هم از دست ندهید:
کتیرا، چسبناکِ شگفت‌انگیز
خواص «اسپیرولینا» معجزه طبیعت + محصولات اسپرولینا )

4. درمان بیمارهایی مثل طاعون، مالیخولیا و …

در کتب طب سنتی، داروهای ترکیبی (خوردنی یا مالیدنی) مختلفی برای درمان طاعون، مالیخولیا، فلج موضعی بويژه در کودکان، سوزاک (آتشک) و … بیان شده که جدوار نیز جزو اجزای آن است.[14]

( اگر به دنبال یک گیاه طبیعی خارق‌العاده برای درمان انواع بیماری‌ها می‌گردید این مطلب را هم ببینید:
پرپین چیست و چه خواصی دارد؟ )

حکیم مؤمن (قرن ۱۱ ق) در کتاب «تحفة المؤمنین» دو حبّ جدوار نام می‌برد و ترکیبات آن را ذکر می‌کند و برای آن‌ها خواص تقویت عمومی بدن، نشاط‌آوری، تحریک و تقویت جنسی، کمک به هضم و کار دستگاه گوارش را بیان می کند.
جدوار سفید و حب جدوار

حب جدوار Habb-e Jadwar

حَبّ به معنای دانه گیاه است که در احادیث طبی یا کتب طب سنتی برای میزان مصرف داروی ترکیبی (معجون) گفته می‌شود؛ یعنی مقدار مصرف دارو به اندازه یک دانه گیاه (مانند گندم یا نخود) است. معنای امروزی آن همان کپسول یا قرصی است که از ترکیب چند ماده تهیه شده است.

در کتب طب سنتی، داروهای گیاهی ترکیبی مختلفی وجود دارد که به نام یکی از اجزای اصلی و مهم آن مشهور است. بر همین اساس انواعی از حبّ جدوار وجود دارد که جدوار جزء مهم و اصلی آن است.

حکیم مؤمن (قرن ۱۱ ق) در کتاب «تحفة المؤمنین» دو حبّ جدوار نام می‌برد و ترکیبات آن را ذکر می‌کند و برای آن‌ها خواص تقویت عمومی بدن، نشاط‌آوری، تحریک و تقویت جنسی، کمک به هضم و کار دستگاه گوارش را بیان می کند.[15]

(اگر به داروهای سنتی علاقمندید، با خواص شگفت‌انگیز داروی جامع امام رضا آشنا شوید)

در حال حاضر مواد مؤثره‌ی یک نوع از جدوار توسط شرکت دانش‌بنیان شفانظری تولید و در بازار باسلام عرضه می‌شود. در صفحه این محصول (۴ مهر ۹۸) گفته شده است:

«این دارو یک ضد درد قوی می‌باشد و اثرات تسکینی فوق‌العاده‌ای در دردهای استخوانی، مفصلی و عضلانی دارد و می‌تواند به کنترل دردها و علائم ناشی از ترک اعتیاد نیز کمک کند».

کپسول مسکن گیاهی حب جدوار
شرکت دانش بنیان شفانگرنظری از شهر قم
حب جدوار برای عفونت درد ، ضعف و خستگی ، ورم ها مثل سرطان، کیست، فیبرم ، ،مشکل هضم التهاب ،پوکی استخوان ومخصوصا آرتروز مفید است
از نزدیک ببینید کپسول مسکن گیاهی حب جدوار

فهرست منابع:

[1] . القانون فی الطب، ابن‌سینا، بیروت، دار احیاء ثرات العربی، ۲۰۰۵م، ج ۱، ص ۳۹۵. و نیز نک: ذخیره خوارزمشاهی، اسماعیل جرجانی، قم، مؤسسه احیای طب طبیعی، چاپ اول، ۱۳۹۱ش، ج ۱۰، ص ۳۳۱.

[2] . الحاوی فی الطب، محمد بن زکریا رازی، تحقیق: هیثم خلیفه طعیمی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، ۱۴۲۲ق، ج ۲۲، ص ۱۲.

[3] . القانون فی الطب، ص ۳۹۵.

[4] . ذخیره خوارزمشاهی، ج ۱۰، ص ۳۳۱.

[5] . القانون فی الطب، ص ۳۹۵. زنباد، طبع گرم و خشک متوسطی دارد، علاوه بر پادزهری، آرامبخش و شادی بخش قلب و روح است، با کبد نیز سازگار و به همین دلیل خاصیت چاق‌کنندگی دارد (ذخیره خوارزمشاهی، ج ۱۰، ص ۳۲۲).

[6] . برء الساعة( بهبود آنى)، محمد بن زكريای رازی، مترجم: احمد شريف تنكابنى، اصفهان، چاپ اول، ۱۳۳۳ش، ص ۶۴.

[7] ابن‌سینا، من مؤلفات ابن سینا الطبیة ـ کتاب الادویة القلبیة، محقق: محمد زهیر البابا، دمشق، چاپ اول، ۱۴۰۴ق، ج ۱، ص ۲۶۹.

[8] ابن‌سینا، من مؤلفات ابن سینا الطبیة ـ کتاب الادویة القلبیة، ج ۱، ص ۲۸۹.

[9] . ذخیره خوارزمشاهی، اسماعیل جرجانی، قم، مؤسسه احیای طب طبیعی، چاپ اول، ۱۳۹۱ش، ج ۱۰، ص ۳۳۱ و ۳۳۲.

[10] . ذخیره خوارزمشاهی، ج ۱۰، ص ۳۲۸.

[11] . ذخیره خوارزمشاهی، ج ۱۰، ص ۳۲۹.

[12] . ذخیره خوارزمشاهی، ج ۱۰، ص ۴۰۳.

[13] . برء الساعة( بهبود آنى)، ص ۵۲.

[14] . برای نمونه نگاه کنید به: خلاصة التجارب، بهاء الدین بن میر (بهاء الدوله)، تهران، چاپ اول، دانشگاه علوم پزشکی ایران، ص ۱۵۵ (طاعون)، ۱۸۲ (مالیخولیا)، ۲۵۴ (سنگینی گوش)، ۲۹۳ (خناق)، ۳۰۰ (تنگی نفس)، ۳۱۵ (سل)، ۳۴۵ (درد معده)، ۳۷۶ (تقویت کبد)، ۴۳۲ (کرم شکم)، ۵۳۹ (تقویت زن باردار) و … .

[15] . سید محمد مؤمن (حکیم مؤمن)، تحفة المؤمنین، قم، نور وحی، چاپ اول، ۱۳۹۰ش، ج ۲، ص ۱۷۵.

* مشخصات منابع بر اساس اطلاعات مندرج در نرم‌افزار «کتابخانه جامع طب سنتی و اسلامی»، نسخه ۵/۱ است.