روی نقشه که به قد و بالایش نگاه کنی، اول از همه گستردگی مساحتش چشمت را می‌گیرد و یادت می‌آورد که استان سیستان و بلوچستان ، دومین استان پهناور کشور است. اما نقشه هیچ‌وقت اصل داستان را درباره‌ی هیچ جغرافیایی برایت تعریف نمی‌کند؛ و برای همین است که یاسر خسرو کفش سفر را هرگز از پایش درنمی‌آورد.

استان های ایران- سیستان و بلوچستان- مجله باسلام

گشت و گذار با طعم فرهنگ بومی سیستان و بلوچستان

این‌دفعه من بودم و دوتا از رفقا. برنامه‌ی سفرمان به سیستان و بلوچستان را چهار پنج روزه چیده بودیم و ته دلمان دعا دعا می‌کردیم برای گشت و گذار کافی زمان کم نیاید.

می‌خواستیم تا جایی که می‌شود سطح استان را وجب کنیم و در هر گوشه و کناری به غرفه‌دارهای خوب و اصیل باسلامی خداقوت بگوییم. از طرفی باید حال و احوال مردم را از نزدیک لمس و درک می‌کردیم تا ارتباط بهتری برای ایجاد غرفه، کمک به فروش محصولات و کارهای اقتصادی بین‌مان شکل بگیرد.

نمی‌شد دورادور برای کسب و کارهای سیستان و بلوچستان حکم صادر کرد و باید و نبایدهای جورواجور نوشت.

و خداوند تسهیلگر را آفرید

نقطه‌ی صِفر سفرمان شد شمالِ استان. روز اول، توی خود زاهدان که مرکز سیستان و بلوچستان و یکی از کلان‌شهرهای ایران است، با شانزده هفده نفر از تسهیل‌گرهای روستاهای اطراف قرار داشتیم. اماتسهیل‌گر چه‌جور عنوانی‌ست؟ تسهیل‌گرها در فرهنگ‌ لغت باسلامیِ ما، رابط‌هایی هستند برای تسهیل در فعالیت غرفه‌دارهایی که نمی‌توانند به شکل مستقیم کسب و کار خودشان را گسترش بدهند. او می‌آید وسط میدان و خودش کالاها را جمع‌آوری می‌کند، بسته‌بندی، دسته‌بندی و ارسال می‌کند، پاسخگوی کیفیت کالاها وجوابگوی مشتری‌هاست، و هروقت که لازم بود پای اپلیکیشن باسلام در دسترس است تا رضایت خریدار را جلب کند. اسم این رابط دراین فضای سالم و کنترل شده می‌شود تسهیل‌گر، و واقعا ربطی به دلالی و این حرف‌ها ندارد.

جلسه‌ی باسلامی ما و تسهیل‌گرهای زاهدانی جلسه‌ی پرباری بود. همه‌چیز خوب بود. قدم اول سفر در سیستان و بلوچستان را طبق برنامه محکم برداشته بودیم.

جلسه با تسهیلگرها- سفر به سیستان و بلوچستان- مجله باسلام
جلسه توجیهی با تسهیل‌گرهای دوست داشتنی

سفر، بعد از بادهای 120 روزه

از جلسه که درآمدیم به قصد یکی از روستاهای اطراف از زاهدان بیرون زدیم. می‌خواستیم هم فرهنگ بومی سیستان و بلوچستان را در دست نخورده‌ترین روستاها ببینیم و هم به طور ویژه با یکی از تولیدکننده‌های عسل ملاقات کنیم. زدیم به دل جاده. مهرماه بود و بادهای ۱۲۰ روزه‌ی سیستان تازه خوابیده بود.

بادهای 120 روزه- سیستان و بلوچستان-مجله باسلام
بادهای 120 روزه- سیستان و بلوچستان-مجله باسلام



بادهایی که از اردیبهشت تا پایان شهریور در این منطقه می‌وزد و طی سال‌های اخیر با خشک شدن هامون، ماسه‌های بادی را با خودش می‌آورد و می‌پاشد روی خانه‌ها و راه‌های ارتباطی و بعضی مسیرها را مسدود می‌کند. حالا اما جاده‌ای که ما رویش میراندیم تمیز و اتوکشیده نشان می‌داد.

این مطلب را هم از دست ندهید: سوزن دوزی عشق می‌خواهد!

ثبت یک غرفه‌ی عسلی در فرهنگ بومی سیستان و بلوچستان

رفتیم و رسیدیم به مقصد. کسی که دنبالش بودیم کندودار بود و البته در کنار عسل مرغوبش محصولاتی از جنس خرما هم داشت. باسلام را تمام و کمال بهش معرفی کردیم و غرفه‌ی عسلی‌اش را راه انداختیم. بعد هم باز نشستیم توی ماشین و به عنوان سفیر باسلام گشتی در روستاهای مجاور زدیم و اطلاعات به درد بخوری به لحاظ فرهنگ بومی و تیپ کسب و کارها برای برنامه‌ریزی‌های بعدی جمع کردیم.

سیستان و بلوچستان- فرهنگ سیستان و بلوچستان- مجله باسلام
آقای عساکره و آقای کندودار در حال نصب اپ باسلام
روستاهای سیستان و بلوچستان- فرهنگ سیستان و بلوچستان- مجله باسلام
روستاهای کندودار
روستاهای سیستان و بلوچستان- فرهنگ سیستان و بلوچستان- مجله باسلام

روستانشین‌های سیستان و بلوچستان در آن مناطق محروم و کم برخوردار بسیار بیش از تصور من شاداب، با روحیه و پر نشاط بودند. با خیلی‌هایشان چاق سلامتی می‌کردم و گپ مختصری می‌زدم. به چهره‌ی آفتاب‌سوخته‌ی بچه‌های قد و نیم قدشان که نگاه می‌کردم وخنده‌های از ته دلشان را می‌شنیدم، دنیا برایم روشن‌تر می‌شد. باید قطره‌ای از دریای مواج زندگی در کویر را برای آینده در عکس‌هایم ذخیره می‌کردم.

مردم سیستان و بلوچستان- فرهنگ سیستان و بلوچستان- مجله باسلام

بادگیرهای ایستاده در غبار!

موقع گشت و گذارم در کوچه پس کوچه ­ها، معماری سنتی خانه‌های روستایی سیستان و بلوچستان، به یکی از جذاب‌ترین سوژه‌های عکاسی‌ام تبدیل شد.
معماری محلیِ مبتکرانه‌ای که از نگاه منِ دوربین به دست دوتا المان برجسته و چشم­گیر داشت:

  • اگر سری به یزد، شهر بادگیرها، زده باشید حتما بادگیرهای مرتفع و معروفش را دیده‌اید که از هر چهار جهت کار می‌کنند و برایشان باد شمالی، جنوبی، شرقی و غربی فرقی ندارد.
    اما بادگیرهای سیستان و بلوچستانی، بر خلاف بادگیرهای مشهور شهرهایی مثل یزد و قم، همه در یک جهت بنا شده بودند.
    بادگیرهایی کوچک و ایستاده در غبار؛ که مجبورند فقط پشت به جهت باد شدیدی که بی­ رحمانه با خودش شن و ماسه می‌آورد بایستند.
بادگیرهای خانه‌های روستایی- فرهنگ سیستان و بلوچستان- مجله باسلام
بادگیرهای خانه‌های روستایی- فرهنگ سیستان و بلوچستان- مجله باسلام
  • در اغلب خانه‌های سنتی و قدیمی، مردم روی یکی از دیوارهای مشرف به کوچه­‌شان پنجره‌ی کوچکی نشانده‌اند.
    پنجره‌ای با ارتفاع کم که پل ارتباطی مهمی بین داخل و خارج منزل محسوب می­ شود و دسترسی دم دستی و آسان را برای خیلی از کارها و مراودات اهالی تضمین می‌کند
    امنیت اهل منزل، حریم خانواده و دغدغه­ هایی از جنس پوشیدگی زنان در معماری سنتی همواره ملاحظات جدی و قابل تأملی بوده‌اند و اینجا، مردم در قاب این پنجره، دیگر نیازی نداشتند کلون در خانه‌ی همدیگر را برای هر موضوع کوچک و بزرگی بکوبند.
بادگیرهای خانه‌های روستایی- فرهنگ سیستان و بلوچستان- مجله باسلام
در اغلب خانه‌های سنتی و قدیمی، مردم روی یکی از دیوارهای مشرف به کوچه­‌شان پنجره‌ی کوچکی نشانده‌اند.

فرهنگ بومی سیستان و بلوچستان و صنایع دستی بدون سقف!

در مسیر برگشت یک کارگاه خیلی باحال و قشنگ به تورمان خورد. پیاده شدیم. صاحب کارگاه آدم مشتی و خلاقی بود که با کمک دخترش روی چوب کار می‌کرد. اساس کارشان چیزی شبیه خراطی و کنده‌کاری روی تکه‌های چوب طبیعی بود. صنایع دستی کاربردی و خوبی داشتند، از ساعت دیواری گرفته تا انواع و اقسام دکوری‌جات. به عنوان کارگاه یک چهاردیواری وسط حیاط منزلشان علم کرده بودند که سقف هم نداشت. از دیدن پشتکار و انرژی‌شان کیفور شدم.

صنایع چوبی- صنایع دستی سیستان و بلوچستان- مجله باسلام
صنایع چوبی- صنایع دستی سیستان و بلوچستان- مجله باسلام
صنایع چوبی- صنایع دستی سیستان و بلوچستان- مجله باسلام
صنایع چوبی- صنایع دستی سیستان و بلوچستان- مجله باسلام

روز اول سفر، روز پر تحرک و پر و پیمانی برای تیم بود. خورشید داشت غروب می­کرد و طلوع فردا با کلی ماجراهای جدید در سیستان و بلوچستان پهناور انتظارمان را می‌کشید.

این روزها حال سیستان و بلوچستان عزیزمان خوب نیست. سیل‌ اخیر زندگی را برای مردم منطقه سخت و غیرممکن کرده‌است. شاید نهادها و ارگان‌های زیادی در تلاش باشند تا مشکلات رفع شوند، اما هنوز راه زیادی برای رسیدن به شرایط مطلوب باقی مانده‌است.

اگر دوست دارید سهمی در کمک رسانی به سیل زدگان سیستان و بلوچستان داشته باشید، در کمپین یک خشت همدلی، در کنار هموطنان عزیزمان باشید.