قصه یا افسانه و اسطوره زروان و توامانش به طور محض یک قصه بسیار قدیمی و کهن روزگار است. زرتشت نخستین کسی بود که داستان یا اسطوره زروان را تلطیف و قابل پذیرش به صورت موردی در الاهیات فلسفی درآورد. در کتاب حاضر، ریشه‌های این آیین، شکل‌گیری و گسترش آن و اصول و پایه‌هایش مورد بررسی قرار گرفته است. در ابتدا مولف به پیشینه زروان و یادکردها، اساطیر و روایات داستانی در پژوهش‌های زروانی، قدیم‌ترین روایات درباره آیین زروانی و ... پرداخته است. در ادامه دین زرتشتی، نقل افسانه دو همزاد از الیشه، آیین میترا، اهریمن ایزد در آیین میترایی، دیو خدای شیر سر، تفسیر رازها و نمادها، اصالت جبر در آیین زروانی، زروان چهار چهره‌ای و ... مورد بررسی و توجه قرار گرفته است.