در این کتاب، دیدگاه‌های فلسفی و روان‌شناسی ((پی‌تر دیمیانویچ اسپنسکی ( 1947 1878) نویسنده و عارف روسی ((پیرامون انسان که در اصل شرح و بسط آرا و اندیشه‌های ((جی.ای.گورجیف یونانی ارمنی است طی پنج درس بیان شده است . نگارنده در این کتاب مباحثی را در خصوص آگاهی و تحولات آن در دوره‌های مختلف بیان داشته است .وی در بحث خویش، دو نوع (گونه) تکامل ممکن برای انسان برمی‌شمارد که عبارت‌اند از :((شناخت)) و ((وجود)) .او همچنین روابط چهار مرکز عقلانی، عاطفی، حرکتی و غریزی موجود در بدن انسان را در رسیدن به شناخت و آگاهی موثر می‌داند .آموزه‌های اسپنسکی و گورجیف نوعی با طریقت آیین ذن قرابت دارد .