تمدن آریایی یکی از تمدن‌های قدیم اقوام ایرانی نژاد است که بیش از چهار هزار سال قبل از این در صحنهٔ تاریخ به وجود آمده است. مؤلف محترم تاجیک با استناد به منابع مختلف ابتدا به خاستگاه اقوام آریایی می‌پردازد، سپس چگونگی شکل‌گیری تمدن آریایی و تاریخ سیاسی آن را آورده و به این مهم می‌پردازد که آریاییها از دوران پیش از تاریخ از بنیانگذاران تمدن بشری در عرصه‌های علوم‌ و فنون بوده‌اند و گسترهٔ این ابداع تمامی پهنه‌های معارف بشری بوده است. آنگاه به آیین‌ها و باورهای تشکیل دهندهٔ عناصر مدنیت معنوی آریاییها پرداخته و مفصل به بررسی ادیان مهرپرستی، زروانی، زردشتی، مانوی و مزدکی می‌پردازد و به مناسبت از حکمت خسروانی، فلسفهٔ زردشت، توحید و ثنویت، فرشته‌شناسی، عالم مثال یا فروشی، عرفان و اخلاق زردشتی و تأثیر پایدار و اثرگذار این آیین‌ها بر مذاهب و نحله‌های فکری ملل دیگر سخن به میان می‌آورد. و این همه را نه جانبدارانه، که بیطرفانه و عالمانه به قلم آورده است.