پنج نویسنده دوران اتحاد شوروی، با اندکی رواداری در باره بانو داستایفسکی، به دنبال راز­ سر­به­‌مهر پنج نویسنده دوران روسیه تزاری، به پژوهشی پیگیرانه و عمیق، آن هم نه در قالبی خشک و عبوس بلکه در ظرفی ادیبانه، رنگین و شورانگیز، که نام داستان‌پژوهی سزاوار آن است؛ دست زده اند. در نخستین داستان‌پژوهی، یوری تنیانف (1894-1943)، نویسنده رمان­‌های تاریخی و روانکاو برجسته شوروی، می کوشد از راز سر­به­‌مهر الکساندر سرگیویچ پوشکین (1799-1837)، شاعر، نویسنده و آزادیخواه بزرگ روسیه به بانویی ناشناس رمزگشایی کند. موضوع دومین داستان‌پژوهی این کتاب رمزگشایی از راز­سر­به‌­مهر میخائیل لرمانتوف (1814-1841)، شاعر، نویسنده و آزادیخواه نامدار روسیه است. سومین داستان‌پژوهی این کتاب، پژوهش کتابخانه­‌ای یا میدانی نیست، بلکه گشت­‌و­گذاری است در سیر خاطرات و یادمانده­‌ها. این­‌بار این بانو آنا گرگوریونا داستایفسکی (1846-1918)، همسر و رفیق فیودور میخائیلویچ داستایفسکی (1821-1881) است که در یک سفر درونی، از راز سر­به­‌مهری پرده برمی‌دارد که به عشق جاودان و پرشور آنای بیست ساله و داستایفسکی چهل­‌و­پنج ساله فرارویید. چهارمین داستان‌پژوهی این کتاب به­‌راستی دلپذیر، به لئونید گروسمان (1888-1965)، دانشمند و نویسنده معروف اتحاد شوروی تعلق دارد که از شهرتی جهانی برخوردار است. ...