«تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دورۀ سامانیان، دیلمیان و غزنویان» نوشته دکتر برات دهمرده(-1340) از مجموعه کتاب‌های آموزشی دانشگاه پیام نور در رشته تاریخ است. این کتاب در ده فصل نوشته شده است. فصل نخست این کتاب به تاریخ ایران از اواخر قرن سه تا ورود اسلام به ماوراءالنهر می‌پردازد؛ فصل دوم کتاب به تاریخ سیاسی سامانیان پرداخته که در آن جزییاتی از نبرد بلخ، نبرد گرگان و پیدایش دولت قراخانیان مطرح شده است. در فصل سوم به اوضاع اداری سامانیان پرداخته شده است و در خصوص دربار و تشکیلات ایالتی سامانیان توضیحاتی داده شده. در فصل چهارم اوضاع اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و مذهبی عصر سامانیان بیان شده است. فصل پنجم در خصوص تاریخ سیاسی آل‌زیار است و فصل شمم به تاریخ سیاسی آل‌بویه می‌پردازد. در فصل هفتم تلاش شده است تا ابعادی از اوضاع اداری، فرهنگی، مذهبی، اجتماعی و اقتصادی عصر آل‌بویه مطرح شود. فصل هشتم به صورت جداگانه به تاریخ سیاسی غزنویان می‌پردازد و در فصل بعد، فصل نهم، اوضاع اداری دولت در زمان حکمرانی این سلسله توضیح داده می‌شود. فصل آخر این کتاب به اوضاع فرهنگی و مذهبی عصر غزنوی می‌پردازد.