تاملی بر تحول فقه و اصول و طرح آن در وسعت دین و جامعه کتاب، حاوی دو دست‌نوشته استاد علی صفایی حائری است: یک دست‌نوشته پیرامون تحول در علم اصول؛ و دیگری پیرامون جایگاه فقه و تحول‌های لازم در آن. این کتاب، بسیار مختصر و فشرده است؛ بااین‌حال می‌تواند کلید فهم ضرورت و جهت‌گیری تحول در علوم حوزوی، به‌خصوص فقه و اصول باشد. در این کتاب، تاریخ تحول فقه و اصول بررسی شده و با طرح نیاز به تفقه در وسعت دین از یک طرف و تفقه در وسعت جامعه از طرف دیگر، لزوم تحول در اصول، مطرح می‌شود؛ تحولی که اصول را از اصول فقه احکام شخصی، به اصول فقهی گسترده تبدیل کند که پاسخگوی تفقه در عرصه فراگیر طرح کلی دین برای انسان و طرح نظام‌های دین در شئون مختلف جامعه باشد.