کتاب «آزادی و سیاست» اثر میرزا عبدالرحیم طالبوف تبریزی، شامل دو رساله از طالبوف است که مجموعا به نام «آزادی و سیاست» شهرت دارند. یک رساله با عنوان «اضاحات در خصوص آزادی» و دیگری «سیاست طالبی». نویسنده از نخستین روشنفکرانی بود که به زبانی ساده و روان نوشت و سبک سخت و کهن نویسی را رها کرد. این سبک نوشتار در این دو مقاله نیز به صراحت به چشم می‌آید. رساله‌ی «اضاحات در خصوص آزادی» با تعریف کلی «آزادی» آغاز می‌شود و مولف آن را در دو حیطه فردی و اجتماعی تقسیم می‌کند. سپس شرایط تحقق آزادی، از جمله امنیت اخلاقی، حاکمیت قانون و آموزش سیاسی را تشریح می‌کند. همچنین، رابطه آزادی با حقوق شرعی و حدود مجازات در اسلام مورد بحث قرار گرفته و تأکید می‌شود که آزادی بدون قید و بند به هرج‌ومرج اجتماعی منجر می‌شود. در پایان این بخش، طالبوف ضرورت تعادل میان آزادی فردی و منافع عمومی را برجسته می‌سازد. در رساله‌ی «سیاست طالبی» میرزا طالبوف نظام سیاسی مطلوب را مبتنی بر اصل قوه مقننه و مجریه می‌داند و به تفصیل وظایف مجلس شورای ملی، تقسیم قوا و جایگاه پادشاه را توضیح می‌دهد. لزوم تصویب قانون اساسی، استقلال قوه قضائیه، آزادی مطبوعات و اجتماعات مسالمت‌آمیز از دیگر مباحث محوری است.به بیان میرزا طالبوف، فقدان نهادهای پارلمانی و تمرکز قدرت در یک شخص یا قبیله، زمینه‌ساز استبداد و فساد اداری می‌شود. ...