شکل‌گیری یک تمدن، تابع شکل‌گیری ساختارها و فرآیندهای آن است؛ در یک تمدن، اشخاص نقش مستقل ندارند بلکه جاری در نظامات آن هستند و افکار، احساس‌ها و رفتارهای آنها در این نظامات شکل می‌گیرد. ساختارها و فرآیندهای یک جامعه، می‌توانند در اثر مواجهه با نیازها، تعارض‌ها و تزاحم‌ها به‌صورت ناخودآگاه شکل بگیرند و به تدریج تکامل یابند، و می‌توانند براساس سطح دانشی که در علوم انسانی در هر عصر و زمانه‌ای وجود دارد و برآیند آنها در مدل-های توسعه و پیشرفت ظهور می‌یابد، شکل بگیرند. مسلمانان مبتنی بر مبانی معرفتیِ خود، کتاب و سنت را از منابع دانشی برای شکل‌دهی به ساختارها و فرآیندهای مورد نیاز یک تمدن می‌دانند و در طول دهه‌های گذشته تلاش مستمر برای اکتشاف این دانش کرده‌اند. کتاب حاضر می‌کوشد تا مبانی و روش موجّه برای این اکتشاف را ارائه کند.