همانگونه که از نام کتاب پیداست،نویسنده کتاب دکتر محمد امیر شیخ نوری «تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی اقتصادی و فرهنگی جهان اسلام از سال 40 تا 227 ه.ق» را مورد بررسی قرار میدهد، از لحاظ زمانی به قدرت رسیدن معاویه در جایگاه خلافت جهان اسلام آغاز حکومت بنی امیه در سال چهلم هجری یعنی بعد از صلح با امام حسن (ع) می باشد،فصل اول به بررسی تاریخ سیاسی،اجتماعی....جهان اسلام در دوره سفیانیان یعنی خلافت معاویه و پسرش یزید می پردازد،در فصل دوم تاریخ تحولات سیاسی اسلام در دوره مروانیان با که با خلافت مروان در کنگره جابیه آغاز می‌شود می پردازد، و خلافت پسران مروان به ویژه عبدالملک مروان پرداخته میشود،در فصل سوم قیامهای دوره بنی امیه بعد از قیام عاشورا مانند قیام توابین،مختار،و زید بن علی و همچنین قیامهای خوارج پرداخته می‌شود،در فصل چهارم،تشکیلات اجتماعی دوره بنی امیه و نهضت شعوبیه مورد بررسی قرار گرفته است، بعد از سقوط خلافت بنی امیه ،در سال ۱۳۲ ه.ق،خلافت عباسیان با حکومت سفاح آغاز می‌شود، و خلافت عباسیان تا سال ۲۲۷ قمری،یعنی آغاز نفوذ قدرت ترکان در دستگاه خلافت عباسی از زمان معتصم مورد تحلیل و بررسی قرار می‌گیرد،نویسنده سپس فصلی به ملل و نحل و فرقه های اسلامی در دوره اول حکومت عباسی میپردازد، و در پایان قیامهای دوره اول عباسی که با شورش شریک بن شیخ المهری آغاز میشود میپردازد....