کتاب « خدمات متقابل اسلام و ایران» نوشته «مرتضی مطهری» توسط انتشارات صدرا منتشر شده است. قرن بیستم با انگاره ی مدرنیته به بازخوانی گذشته ی ملت ها و شناخت ریشه ها منجر شد. عقب ماندگی های آشکار ایران در مقایسه با کشورهای اروپایی، گروهی از روشنفکران را به جستجو درباره ی علل عقب ماندگی مشغول کرد. برخی از این روشنفکران اسلام را عامل گسست از هویت فرهنگی باستانی ایران دانستند و سیطره ی اعراب بر ایرانیان را عامل نابسامانی ایران تلقی کردند. گروهی از آن ها تقلید از دستاوردهای غرب را راه حل خروج از مشکلات ایران معرفی کردند. دسته ی دوم اسلام را عامل قطعی عقب ماندگی ایران شناسایی کرده و راه حل را بازگشت به ایران باستان و سنت های آن دانستند. عده ای هم باور داشتند که با رجوع به دوران صدر اسلام و کنار گذاشتن خرافات، اشتباهات و انحرافاتی که در زمان حکومت خلیفه های عربی و پادشاهان ایرانی به اسلام اضافه شده است، می توان مشکلات جامعه ی ایرانی را برطرف کرد. این برداشت ها در زمان مشروطه و پهلوی باعث شکل گیری جریانی به نام باستان گرایی شد که بیشتر در بین جامعه ی نخبه ی آن روز که دیدگاه هایی غرب زده داشتند، طرفدار داشت. از نظر آن ها، اسلام عنصری بیگانه بود که ایران را از گذشته ی پرشکوهش دور کرده بود.