دغدغۀ تحول در علوم به ویژه در علوم انسانی به بیش از نیم‌قرن برمی‌گردد. در ایران نیز این موضوع در دستور کار حکومت و برخی اندیشمندان قرار گرفته و ایده‌های متنوعی برای به نتیجه رساندن آن پیشنهاد گردیده است. تحقیق حاضر کوشیده است تا با رویکردی تاریخی و با درس‌آموزی از یکی از الگوهای موفق انتقال و تحول دانش، یعنی تاریخ نهضت ترجمه (قرن دوم تا پنجم هجری) و واکاوی نقش و نحوۀ تعامل حکومت‌ها با نهاد علم آن زمان، دلالت‌هایی برای خط‌مشی‌گذاران امروز در عرصۀ ‌تحول در علوم انسانی فراهم آورد. به این منظور با استفاده‌ از روش تحقیق دلالت‌پژوهی و الگوی جامعه‌شناسی علم مرتون به تحلیل‌ بازیگران عرصۀ‌ تحول علم، با تأکید بر نحوۀ انتقال و تحول دانش فلسفه، پرداخته شده است. پیشنهاد محوری تحقیق بر پایۀ الگوی «ترجمۀ تحول‌گرا» است که تحول را از مسیر گزینش هوشمند، ترجمۀ دقیق، تصحیح ترجمه‌ها، تلخیص متون، شرح، نقد و نوآوری (در سطوح خرد تا تأسیس رشته) دنبال می‌کند.