استاد شهید مطهرى در این کتاب که مشتمل بر 26 جلسه سخنرانى در سال‌هاى قبل از پیروزى انقلاب است، موضوع چگونگى انطباق قوانین اسلامى را با شرایط مختلف زمانى از طریق روش‌ها و راهکارهایى که در متن اسلام پیش‌بینى شده، مورد بحث و بررسى جامع قرار داده‌اند و به شبهات و پرسش‌هایى که در اذهان به ویژه قشر تحصیل‌کرده و متجدد در باب تطبیق اصول ثابت با نیازهاى متغیر وجود دارد پاسخ داده‌اند. در این جلد موضوعاتی از قبیل دیدگاه فرقه های کلامی معتزله، اشاعره، خوارج و اخباریان، بجث اجتهاد و تفقه در دین، مشروطیت و موافقان و مخالفان آن، نسبیت اخلاق و عدالت و نقد آن مورد توجه و بررسی قرار گرفته اند.