عجایب المخلوقات و غرایب‌ الموجودات، با نام‌های دیگر عجایب‌نامه و جام گیتی‌نمای، کتابی است به زبان فارسی نوشتهٔ محمد بن محمود بن احمد طوسی (همدانی). مؤلف این اثر را میان سال‌های 551-562 ق به نام ابوطالب طغرل فرزند ارسلان فرزند طغرل سلجوقی در ده رکن و قانون نوشت. کتاب عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات شامل چهار مقدمه و دو مقاله است. مقالۀ اول در عُلویات مقالۀ دوم در سُفلیات که شامل عناصر و معدنیات، نباتات و حیوانات است. در مورد تمام کائنات روی زمین، بروج، ماه‌ها، فصول سال، ستارگان، زمین، کوهها، دریاها، رودها، جانوران، و تمام موجودات دنیا سخن رفته‌است. این کتاب نخستین بار به اهتمام ووستنفلد در 1848 در گوتینگن، و ترجمهٔ نیمی از آن توسط هرمان اته در 1868 در لایپزیگ به چاپ رسیده‌است. در سال 1309 هجری قمری نیز در مصر به چاپ رسیده‌ است. چاپ ترجمه فارسی کتاب در سال 1283 هجری قمری در لکناو بوده‌ است. همچنین ترجمه فرانسوی آن در سال 1805 در پاریس به زیر چاپ رفته و بعداً این کتاب به چند زبان دیگر مانندترکی، آلمانی، یونانی ترجمه و چاپ شده‌است. این کتاب به زبان فارسی ترجمه شده و در تهران به سال 1264 ه‍.ق. چاپ گردیده‌است. ترجمهٔ فارسی آن چند بار در تهران نیز چاپ شده‌ است.