در نقد ادبیات داستانی این کتاب، مصداقی از اندیشه استاد علی صفایی حائری در زمینه نقد ادبی و هنری است؛ یعنی اصول و معیارهایی که ایشان در کتاب استاد و درس؛ ادبیات هنر و نقد مطرح کرده‌اند، در این کتاب بر روی آثار مختلف ادبی معاصر تطبیق داده، و با طرح معیارها و میزان‌‌های ثابت نقد، نقدهای مبنایی بر آن آثار وارد شده است. ذهنیت، همان فلسفه و بینش و شهود هنرمند است و زاویه دید، نگرش و بیان هنری است. در این کتاب آثار ادبی همچون سووشون‏، کلیدر، صد سال تنهایى‏، سمفونی مردگان و … بر این دو اساس بررسی و تحلیل شده است.