تشخیص سکه بهار آزادی، امامی و پارسیان اصلی از تقلبی

اگر در تکاپوی خرید سکه‌اید و دنبال راهنمایی می‌گردید تا مبادا با سکه‌های تقلبی سرتان کلاه رود، این مقاله حاوی اطلاعاتی در جهت تشخیص سکه طلای اصلی از تقلبی است. از آنجایی که در قبال خرید سکه طلا، پول هنگفتی پرداخت می‌شود، دقت در انتخاب آن و ترس از اصل یا تقلبی بودن سکه، طبیعی است.

با وجود فراز و نشیب‌های اقتصادی کشور، مردم با خرید مسکوکات طلا، دارایی خود را پس‌انداز کرده و از این طریق، تا حدودی خیال خود را از بابت آینده نامعلوم راحت می‌کنند. اما آیا بدون تجربه و با چشم غیرمسلح می‌توان سکه طلا را از غیر آن تشخیص داد؟ چطور از اصل بودن سکه خریداری شده مطمئن شویم؟ در ادامه به روش‌های متداول تشخیص سکه طلا اصل از تقلبی می‌پردازیم.

سکه بانکی و غیر بانکی، اصل و تقلبی

عهده‌دار ضرب سکه در ایران، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران است. از سال ۵۷ به مناسبت پیروزی انقلاب اسلامی، سکه‌های بهار آزادی در ضرابخانه بانک مرکزی تولید و عرضه شدند. از سال هفتاد نیز با اولین سالگرد وفات رهبر انقلاب، سکه‌های طرح جدید با تصویر امام خمینی ره ضرب شدند که به آن‌ها سکه‌های امامی گفته می‌شود.

از طرفی از سال ۸۶ به بعد، برای پیشگیری از تغییر قیمت، همه‌ی سکه‌ها با همان تاریخ ۱۳۸۶ ساخته و عرضه شدند؛ به همین دلیل آن‌ها را سکه‌های امامی جدید یا سکه ۸۶ می‌نامند. به هر ترتیب، همه‌ی این سکه‌ها، تمام سکه بهار آزادی ( طرح جدید و قدیم ) هستند که وزن و عیار یکسانی دارند و همگی بانکی هستند.

از همان ابتدا سکه‌های طلا در قطع‌های ربع و نیم هم تولید می‌شدند. اما سکه‌های گرمی، جدیدترین نوع سکه‌های بانکی هستند که با افزایش سرسام آور قیمت طلا و کاهش قدرت خرید مردم، از سال ۱۳۹۰ توسط بانک مرکزی با وزن کمتر ضرب و روانه بازار شدند. به این ترتیب انواع سکه‌های بانکی شامل این موارد هستند:

• سکه تمام بهار آزادی
• تمام سکه امامی ( تاریخ پایین و ۸۶ به بعد )
• نیم سکه
• ربع سکه
• سکه گرمی

همه‌ی سکه‌های ضرب شده توسط بانک مرکزی ۲۲ عیار ( ۹۰۰ در ۱۰۰۰) هستند و از کیفیت، ظرافت ساخت و دقت بالا در وزن و عیار برخوردارند.

از نظر قانونی ضرب مسکوکات طلا به شکل دایره توسط هر کارگاه یا شرکت طلاسازی شخصی دیگر جز بانک مرکزی، غیر قانونی محسوب می‌شود.

از آنجایی که بر فرآیند تولید سکه‌های غیربانکی، یا همان سکه‌های ساخته‌ی اشخاص و کارگاه‌ها نظارتی وجود ندارد، احتمال تقلب، پایین‌تر بودن عیار، کمتر بودن وزن یا ضرب سکه‌های غیر طلا با آبکاری روکش طلا وجود دارد. به همین دلیل ریسک تقلبی بودن سکه‌های غیربانکی بالاست و از طرفی در صورت خرید سکه غیربانکی، فروختن دوباره آن در بازار سخت است.

تشخیص سکه بهار آزادی و امامی اصل از تقلبی

افرادی که سکه‌های طلای تقلبی را در قالب سکه‌های اصل ساخته و وارد بازار می‌کنند، تمام تلاششان را می‌کنند تا با سکه‌های بانکی مو نزند و شبیه‌ترین باشد. به این ترتیب، تشخیص سکه طلای اصلی از تقلبی، به هیچ وجه کار راحتی نیست و نیازمند تخصص، یا همراهی یک فرد متخصص است. به همین دلیل درست‌ترین کار خرید از یک فروشنده‌ی معتبر و کاردست است.

با این وجود هم‌چنان تفاوت‌هایی میان سکه‌های اصل و تقلبی وجود دارد که توجه کردن به آن‌ها شانس شما را برای داشتن یک خرید موفق بالا می‌برد:

بررسی وزن سکه

هرکدام از سکه‌های تمام بهار آزادی و امامی، نیم سکه، ربع سکه و سکه‌های گرمی ضرب شده توسط بانک مرکزی، دارای وزن‌های ثابت، دقیق و مشخصی هستند. وزن تمام سکه بین ۸٫۱۳۲ تا ۸٫۱۳۷ ، نیم سکه ۴٫۰۶۶، ربع سکه ۲٫۰۳۲ و سکه گرمی ۱٫۰۱ گرم می‌باشد. اگر سکه پرس شده نیست، آن را با وزنه‌های دقیق طلافروشی وزن کنید و از درستی وزن آن مطمئن شوید. وزن سکه‌های تمام بهار آزادی همراه با وکیوم باید بین ۱۰٫۸ تا ۱۱٫۵ باشد؛ در صورت کمتر بودن وزن سکه‌ی وکیوم شده، احتمال تقلب وجود دارد.

بررسی قطر سکه

سکه‌های بانکی، علاوه بر وزن، در قطرهای معین و دقیقی هم ساخته می‌شوند. قطر سکه‌های تمام ۲۲ میلی‌متر، قطر نیم‌سکه ۱۹ میلی‌متر، قطر ربع سکه ۱۴ میلی‌متر و قطر سکه‌ گرمی ۱۳٫۳ میلی‌متر می‌باشد. هنگام خریداری سکه‌های طلا، باید قطر آن را با خط کش یا کولیس اندازه‌گیری کرده و با توجه به نوع آن، استاندارد بودن یا نبودن اندازه‌ی سکه را بسنجید. تشخیص نیم سکه بهار آزادی اصل از تقلبی از روی قطر آن، بسیار متداول است. همچنین سکه‌های تقلبی موجود در بازار، ممکن است کاملا گرد و منظم نباشند؛ دقت کنید قطر سکه در تمام قسمت‌های آن، یکسان باشد‌.

بررسی رنگ سکه

کافی است یک بار، سکه‌ی طلای اصلی را از نزدیک دیده باشید و رنگ طلایی آن را به خاطر سپرده باشید؛ سکه‌ی اصل، طلای ۲۲ عیار است. یعنی ۹۰۰ واحد از ۱۰۰۰ واحد آن، متشکل از طلا و باقی آن فلزات باارزش دیگر است. این درحالی است که کم کردن میزان طلای سکه و جایگزین کردن فلزات کم ارزش دیگر، تنها یکی از ترفند‌های سودجویان طمع‌کار بازار است. 

نتیجه‌ی این تقلب ها، تغییر رنگ سکه است. رنگ سکه اصل دقیقا طلایی است. نه زرد است، نه رگه‌های صورتی، سبز و قرمز دارد و نه به سفیدی می‌زند. رنگ طلایی اغراق آمیز یا رنگ طلایی که خوب در نیامده باشد، هیچ‌کدام نشانه‌های خوبی نیستند. مقایسه‌ی رنگ سکه با سکه‌ی طلایی که از اصل بودن آن مطمئن هستید، در تشخیص بسیار کمک‌کننده است و کار شما را برای خرید راحت می‌کند. بررسی رنگ سکه، از راه‌های تشخیص سکه گرمی اصل از تقلبی است.

بررسی عیار سکه

سنجش عیار سکه نیاز به ابزار و لوازم خاص و تجربه و تخصص دارد. امروزه با پیشرفت تکنولوژی، از دستگاه‌های مدرنی چون اسپکتروفتومتر برای ری‌گیری طلا در آزمایشگاه‌ها استفاده می‌شود. اما محک زدن عیار سکه‌های امامی و بهار آزادی با سنگ محک، از جمله روش‌های سنتی است که در خانه و محل کار نیز قابل اجراست.

به این صورت که توسط سکه روی سنگ خراشی ایجاد می‌کنیم و رنگ رگه‌ی به وجود آمده، نشان‌دهنده‌ی عیار سکه و میزان خلوص آن است. هرچند این روش و روش‌های سنتی دیگر چون تست اسید نیتریک، بسیار وابسته به مهارت فرد است و احتمال خطا نیز وجود دارد. اگر قصد عیارسنجی با سنگ محک را دارید، مواظب باشید لبه‌های سکه و کنگره‌های آن آسیب نبینند.

دقت در کیفیت ضرب سکه

سکه‌های تولیدی بانک مرکزی با دقت و ظرافت خاصی ضرب شده‌اند؛ به طوری که جزییات در آن‌ها پررنگ و قابل تشخیص هستند. درحالی که در سکه‌های تقلبی، شلختگی دیده می‌شود.  در این مورد، استفاده از ذره‌بین گوهرشناسی یا لوپ، به تشخیص بهتر کمک می‌کند. هنگام مشاهده سکه به استاندارد بودن این فاکتورها توجه کنید:

1. ناخن‌تان را روی کنگره‌های حاشیه‌ی سکه بکشید. در سکه‌های امامی و بهار آزادی اصل، کنگره‌ها دارای گودی‌های مرتب و یکدستی هستند. اگر این نظم را حس نکردید، احتمالا سکه ضرب بانک مرکزی نیست. همچنین حاشیه‌ی سکه در تمام دور تا دور سکه، باید به یک اندازه باشد و لبه‌های سکه هم نباید تیز باشد؛ لبه‌های یک سکه‌ی طلای اصل، صاف و صیقلی است.
2. دایره‌های حک شده روی سکه، نباید دچار تورفتگی، انحنا یا ایراد باشند. قطر آن‌ها از همه‌ی جهات باید یکسان باشد‌.
3. دقت در نقش گنبد و بارگاه یا تصویر امام خمینی(ره)، در تشخیص سکه اصل از تقلبی بسیار کمک کننده است. نظم و ترتیب آجرچینی‌ها، بی‌نقص بودن مناره‌ها و کیفیت ضرب طرح امام، همگی گویای اصل یا تقلبی بودن سکه هستند. اگر یک سکه‌ی اصل برای مقایسه در دسترس داشته باشید، این کار به مراتب راحت‌تر است. سکه‌های کارگاهیِ دارای غل و غش، خط و خش بیشتری هم دارند.
4. علاوه بر ریز شدن در تصاویر، در تاریخ حک شده و نوشته‌ها هم ریز شوید. دندانه‌ها، محل درست قرارگیری نقطه‌ها و کلمات، واضح و خوانا بودن اعداد و حروف از دیگر امتیازهای سکه‌های اصلی است که دست سکه‌های تقلبی را رو می‌کند.
5. تشخیص از روی صدا! به گوشتان اعتماد کنید! اگر صدای برخورد سکه‌ی طلا با سطح زمین یا یک میز شیشه‌ای، زنگ دار و بلند بود، اصل و اگر دم‌دار نبوده ، بم و خفه بود، ناخالص و تقلبی است. می‌توانید صدای آن را با صدای برخورد یک سکه اصل مقایسه کنید؛ اگر سکه‌ی اصل در دسترس‌تان نیست، به کمک ویدئوهای موجود در اینترنت، یک بار به صدای سکه‌ی طلای اصل گوش دهید. البته بهتر است به این روش به تنهایی اکتفا نکنید.

بررسی اصالت سکه از روی کیفیت لیبل و وکیوم و مشخصات آن از جمله هولوگرام

بهتر است سکه‌ای که خریداری می‌کنید، شناسنامه‌دار باشد تا خیالتان از بابت اعتبار آن راحت باشد. هرچند بررسی اصل یا تقلبی بودن سکه‌ی پرس نشده، راحت‌تر است اما سکه‌های وکیوم شده دارای هولوگرام و سریال انحصاری، معتبر و قابل پیگیری هستند.

هولوگرام، برچسب یا پیوستی خاص روی لیبل سکه است که با تغییر زاویه و نور، رنگ متفاوتی از خود بازتاب می‌کند. گاهی فروشندگان طلا و سکه، سکه‌های بانکی را در بسته‌های صدتایی بدون وکیوم تحویل گرفته و بعد از اطمینان از اصل بودن آن‌ها، سکه‌ها را با نام و شماره تلفن فروشگاه خود، وکیوم و پرس می‌کنند.

به این ترتیب، در صورت بروز مشکل می‌توانید از طریق فروشنده پیگیری کنید. سکه‌ طلا را از فروشنده ‌های معتبر دارای جواز خرید و فروش سکه خریداری کنید تا از ضمانت اصالت کالا مطمئن باشید. هنگام خرید سکه، به تمیزی جعبه پرس و وکیوم حاوی سکه کاملا دقت کنید؛ هرگونه نشانه‌ای از دست خوردگی مثل پارگی، خراش، چین و چروک، حباب یا بادکردگی، بی‌کیفیت بودن مقوای به کاررفته برای لیبل، کم‌رنگ بودن چاپ تصاویر، غلط املایی یا کامل نبودن مشخصاتی چون وزن و عیار سکه را ارزیابی کنید.  اصالت سکه‌ی طلا در کیفیت پلاستیک و مقوای به کار رفته برای وکیوم، مشهود است.

تشخیص سکه پارسیان اصل از تقلبی

سکه‌های پارسیان، قطعاتی کوچک و بیضی‌شکل یا چندضلعی (غیر مدور) از طلای ۱۸ عیار هستند که معمولا وکیوم شده‌اند و برخلاف سکه‌های امامی و بهار آزادی، توسط کارگاه‌ها و شرکت‌های طلاسازی دارای مجوز، تولید و عرضه می‌شوند. قیمت‌های متنوع و بسته‌بندی‌های شکیل سکه‌های پارسیان، آن‌ها را به گزینه‌ای مناسب برای هدیه دادن تبدیل کرده است. اما هنگام خرید این نوع از مصنوعات طلایی، به چه نکاتی باید دقت کرد؟

• وزن: سکه‌های پارسیان برخلاف سکه‌های بانکی، از تنوع وزنی بالایی برخوردارند؛ درحالی که کمترین وزن سکه‌های بانکی یک و دو گرم ( در سکه‌های گرمی و ربع سکه ) می‌باشد، وزن سکه‌های پارسیان از ۵۰ سوتی، ۱۰۰ سوتی، ۱۵۰ سوتی، ۲۰۰سوتی،۲۵۰ سوتی،۳۰۰ سوتی،۴۰۰سوتی، ۵۰۰ سوتی تا یک ، یک و نیم و دو گرم را شامل می‌شوند. چرا که هدف از تولید آن‌ها این بوده که دست مردم در انتخاب باز باشد و هرکسی با هر بودجه‌ای بتواند آن را خریداری کند. با این اوصاف، تنها راه تشخیص سکه پارسیان از روی وزنش، تطابق وزن سکه روی ترازوی طلافروشی با وزن درج شده روی بسته‌بندی می‌باشد. در صورت مغایرت، سکه تقلبی است.
• عیار: عیار سکه‌های پارسیان ۱۸ یا همان ۷۵۰ است. یعنی از ۲۴ واحد، باید ۱۸ واحد از سکه طلای خالص و باقی آن نقره و مس باشد. در سکه‌های پارسیان تقلبی، این میزان از طلا را بسیار کم کرده و دیگر فلز‌های کم قیمت را جایگزین می‌کنند؛ سپس آن را به عنوان سکه پارسیان ۱۸ عیار جا می‌زنند. بررسی عیار سکه شامل روش‌هایی تخصصی از جمله تست سنگ محک می‌باشد که بهتر است توسط افراد متخصص انجام شود. از طرفی برای سکه‌های پرس شده قابل انجام نیست.

• رنگ:  همانطور که گفته شد، سکه پارسیان ۱۸ عیار می‌باشد؛ پس رنگ آن باید مشابه رنگ طلای ۱۸ عیار باشد. اگر رنگ سکه زرد پررنگ  یا دارای رگه‌های قرمز یا سبز بود، به اصالت آن شک کنید.
• کیفیت ضرب:  طرح روی سکه‌ی پارسیان، باید دقیق و مرتب باشد و باکیفیت ضرب شده باشد؛ جزئیات پررنگ‌تر، نشانه‌ی کیفیت ضرب بالاتر است. به عبارتی ظرافت ساخت باید در آن مشهود بوده و بدون هیچ‌گونه ایراد باشد.
• صدا: برای سکه‌های پارسیانی که پرس شده‌اند، این روش کارآمد نیست. اما اگر سکه‌ی پارسیان بدون وکیوم دارید، می‌توانید با انداختن آن روی یک سطح شیشه‌ای یا سنگی، اصل یا تقلبی بودن سکه را بررسی کنید. سکه پارسیان اصل هنگام برخورد با شیشه، نسبت به نوع تقلبی‌اش صدای زیرتری دارد، در حالی که سکه پارسیان تقلبی صدای بم و خفه‌ای ایجاد می‌کند. با این وجود خرید سکه‌های پارسیان وکیوم شده و دارای هولوگرام و کد اتحادیه، ریسک تقلبی بودن را بسیار کمتر می‌کند.
• وکیوم و مشخصات: گفتیم هولوگرام و کد اتحادیه! هر سکه‌ی پارسیان با اصل و نسب موجود در بازار، دارای یک بسته‌بندی ظریف و حرفه‌ای است که نشان‌دهنده‌ی اصل بودن آن است. چرا که سازندگانی که از بانک مرکزی مجوز تولید سکه پارسیان کسب کرده‌اند، سکه‌های تولیدی خود را به همراه یک لیبل مقوایی باکیفیت حاوی مشخصات مهمی چون وزن و عیار سکه، کد اتحادیه و هولوگرام، پرس می‌کنند؛ آن هم به صورت دو طرفه. یعنی هردو روی  سکه پارسیان خریداری شده، باید مشخص باشد. در غیر این صورت احتمال تقلب وجود دارد. همچنین به کیفیت لیبل پرس شده دقت کنید. اگر نوشته‌ها و اشکال روی لیبل رنگ و رو رفته بودند، خراش، پارگی، تورم یا هرگونه ایراد دیگری در پرس مشاهده می‌شد، از خرید آن اجتناب کنید.
• برند معتبر، فروشنده معتبر (مهم‌ترین نکته) : بهترین راه برای داشتن یک خرید مطمئن و بی‌دغدغه، خرید از فروشگاه‌های خوش‌نام و برندهای دارای اسم و رسم است. از دهه‌ی گذشته و زمان شروع تولید سکه پارسیان تاکنون، بیش از صد شرکت طلاسازی دارای مجوز ضرب سکه در کشور، اقدام به ساخت این سکه‌ی پرطرفدار کرده‌اند. برند ماربر با استاندارد جهانی ISO 9001  ، برند عادل، طلائیه، تهران، طلای لوکس، زردیس اصفهان و ایران گلد از جمله سازندگان معتبر پلاک پارسیان، با وزن و عیار دقیق هستند. از طرفی خرید از فروشند‌ه‌های با سابقه و معتبری که دارای جواز فروش سکه هستند و فقط سکه‌های پارسیان اصل و با نام و نشان خرید و فروش می‌کنند هم، خیال شما را از بابت خریدتان راحت‌تر می‌کند.

خرید سکه و شمش طلا از باسلام

مثل هر چیز دیگری در باسلام، مصنوعات طلا هم راسته‌ی خودش را دارد؛ هم زینتی، هم شمش و سکه. با وجود وضع اقتصادی این روزها که گفتنی هم نیست، اتفاقا بازار خرید سکه‌های کم‌وزنی چون انواع پلاک و سکه‌های پارسیان، برای تبدیل اندک پول پس‌انداز شده به طلا و پس انداز آن، بسیار داغ است. حتی اگر جشن و مراسمی در پیش دارید و می‌خواهید از حالا کادو را خریداری کرده و کنار بگذارید، در بازار باسلام خرید و فروش سکه‌های پارسیان معتبری چون زردیس، پررونق است.

راستی، اگر سازنده‌ی خلاق و باسلیقه‌ی طلاجات هستید یا یک فروشنده‌ی نوپا یا کهنه‌کار، باز هم باسلام برای شما خوب‌ْجایی است. محصولات‌تان را نمایش دهید و سفارش بگیرید!

سوالات متداول درباره‌ی سکه اصلی و تقلبی