چگونه سنگ فیروزه تشکیل و رنگ‌دار می‌شود؟

اگر به سنگ‌های قیمتی علاقه داشته باشید یا اهل هنر باشید و در دنیای رنگ‌ها گشتی زده باشید احتمالا یکی از شگفت‌انگیز‌ترین سنگ‌هایی که با آن مواجه شده‌اید سنگ جذاب فیروزه با آن طیف رنگی چشم‌نواز از آبی تا سبز است که روحتان را جلا می‌دهد و به ذهنتان آرامش می‌بخشد. با دیدن این سنگ جذاب شاید شماهم این سوال را از خود پرسیده باشید که این‌همه زیبایی در دل یک سنگ چگونه و در چه فرآیندی خلق شده است؟

درواقع این کانی خوش رنگ و لعاب که بیشتر در مناطقی با میزان قابل توجه رسوبات مس یافت می‌شود، با قرار گرفتن مواد معدنی مختلفی مانند مس، آلومینیوم، آب، آهن و… در کنار هم، بر اثر فرآیندهای زمین‌شناسی پیچیده و طولانی طی میلیون‌ها سال در اعماق زمین شکل گرفته است. سنگ فیروزه که نزدیک به سطح زمین و در اعماق کمتر از 20 متر ایجاد می‌شود علاوه بر وجود مواد معدنی و کانی‌های خاص، برای تشکیل به مهیا شدن شرایط خاصی از نظر فشار و دما نیاز داشته، با نفوذ و رسوب در میان شکاف‌های سنگ بستر به سمت سطح زمین آمده و با گذشت زمان به شکل سنگ فیروزه خودنمایی می‌کند.

میزان سختی فیروزه و تنوع رنگی جذاب آن در طیف آبی و سبز تحت تاثیر وجود و مقدار عناصری مانند آهن، منگنز، منیزیم، کلسیم، سیلیکون و… در آن بخش از زمین و ترکیب آنها با ساختار مولکولی این سنگ است که گونه‌های متنوعی از فیروزه را به وجود می‌آورد. اگر به سنگ فیروزه علاقه‌مندید در این مقاله کوتاه با ما باشید تا به اطلاعات مفیدی درباره انواع فیروزه و رنگ‌ها و شیوه شکل‌گیری آنها دست یافته و با تفاوت رنگ‌های این سنگ پرطرفدار آشنا شوید.

سنگ فیروزه چگونه شکل می‌گیرد؟  

همانطور که اشاره شد تشکیل فیروزه به وجود عناصر و مهیا شدن شرایطی خاص و طی سالها زمان نیازمند است. این سنگ‌ها که بیشتر در مناطق خشک به چشم می‌خورند از واکنش برخی عناصر مانند مس، فسفات و آلومینیوم نسبت به هم ایجاد شده و با رسوب در دل سنگ‌ها در انتظار استخراج می‌مانند.

شرایط زمین‌شناسی لازم برای تشکیل فیروزه  

فیروزه نوعی کانی ثانویه و کم‌یاب با ساختار بلوری کج‌وجهی یا تری کلینیک است که برای شکل‌گیری آن به شرایط زمین‌شناسی پیچیده و فرآیند پرپیچ و خمی نیاز است. آب و هوای خشک و وجود مقادیر قابل توجهی از مس، فسفات و فلدسپات‌هایی که منبع آزادکننده آلومینیوم به شمار می‌آیند از شرایط اولیه زمین‌شناسی برای شکل‌گیری این سنگ جذاب است.

فسفر و برخی دیگر از مواد موجود در سنگ آذرین در اثر فشار گرما در درزها نفوذ کرده، خود را به سطح سنگ مادر رسانده و در واکنش با عناصری مانند مس، باعث آفرینش این سنگ فیروزه‌ای رنگ می‌شوند. درواقع برای تشکیل سنگ فیروزه در ابتدا از واکنش کانی‌های دارای آلومینیوم و دارای فسفر با محلول‌های سطحی غنی از سولفات مس و آهن، محلولی حاوی فیروزه شکل می‎گیرد.

این محلول با رسوب و نفوذ به شکاف‌ها و درزهای سطحی سنگ‌های میزبان که بیشتر شامل سنگ‌های آتشفشانی مانند تراکیت است سنگ فیروزه را شکل داده و معمولا در عمق کمتر از بیست متر یافت می‌گردد. این کانی ثانویه که در اثر هوازدگی و اکسیداسیون کانی‌های اولیه‌ای مانند مس، فسفر و آلومینیوم ایجاد شده و بیشتر در محیط‌های آبگین و آب و هوای خشک پدیدار می‌شود، طی میلیون‌ها سال بر اثر فشار و دمای محیط به فیروزه‌ای خوش رنگ و لعاب بدل می‌گردد.

نقش محلول‌های اسیدی در تشکیل فیروزه

محلول‌های اسیدی نقشی کلیدی و تعیین‌کننده در شکل‌گیری سنگ فیروزه دارند؛ درواقع این محلول‌های اسیدی هستند که با نفوذ بین سنگ‌ها و تاثیر بر کانی‌های اولیه درصورت وجود شرایط و فشار و دمای مناسب، باعث ایجاد واکنش و تشکیل سنگ فیروزه می‌شوند.

محلول‌های اسیدی با نفوذ در کانی‌های اولیه و تجزیه آنها باعث آزادسازی عناصری مانند مس، آلومینیوم و فسفر که مواد موردنیاز برای تشکیل سنگ فیروزه هستند می‌شوند. درصورت مهیا بودن شرایط و قرار گرفتن در محیطی آبگین محلول‌های اسیدی با عناصر آزاد شده مس، آلومینیوم و… واکنش نشان داده، از این ترکیب و در نتیجه این واکنش ساختار سنگ‌ها تغییر کرده و سنگ فیروزه درمیان شکاف‌ها شکل می‌گیرد.

رنگ سنگ فیروزه چگونه ایجاد می‌شود؟  

سنگ فیروزه گوهری ارزشمند با خواص درمانی و رنگ‌های آرامش‌بخش و چشم‌نواز است که از حدود سه قرن پیش از میلاد استخراج شده و یکی از سنگ‌های محبوب در زیورآلات اقشار ثروتمند به شمار می‌آمده است.

این سنگ قیمتی که از دیرباز مورد توجه هنرمندان بوده و علاوه بر زیورآلات در بسیاری وسایل تزیینی و… نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد، چنان خوش رنگ است که منشا نام‌گذاری و شکل‌گیری یک رنگ آبی خاص به نام فیروزه‌ای قرار گرفته است. فیروزه نیشابور با رنگ آبی آسمانی و بدون وجود رگه یکی از مرغوب‌ترین و گران‌بهاترین انواع فیروزه به شمار می‌آید؛ هرچند منابعی از این سنگ باارزش در کشورهای مختلفی از ایران و مصر گرفته تا هند، آسیای مرکزی و حتی قاره آمریکا یافت شده و فیروزه‌هایی در رنگ‌های متنوع آبی آسمانی تا آبی تیره، آبی مایل به سبز یا سبزآبی، انواع سبز تا سبز مایل به زرد و حتی خاکستری مایل به سبز از انها استخراج می‌شود.

با وجود اینکه رنگ سنگ فیروزه تا حدود زیادی مقاوم بوده و در برخی یافته‌های باستان شناسان پس از صدها سال همچنان خودنمایی می‌کند، رنگ این سنگ جذاب تحت تاثیر عوامل محیطی مانند آفتاب، حرارت، آب، مواد شیمیایی، چربی‌ها و… ممکن است تغییر کرده یا مات شود.

برخی از این تغییرات موقتی بوده و با ازبین رفتن عامل تغییر رنگ به شکل اولیه برمی‌گردد ولی برخی شرایط می‌تواند باعث ایجاد تغییراتی دائمی در رنگ فیروزه‌تان شود؛ بنابراین توجه به نگهداری مناسب از این سنگ و جلوگیری از مجاورت آن با مواد آسیب‌زا از مواردی است که اگر مورد غفلت قرار گیرد ممکن است زیبایی سنگ با ارزشتان را خدشه‌دار نماید.

رنگ سنگ فیروزه بسته به مواد و عناصری که در شکل‌گیری و ساختار سنگ وجود دارد ممکن است در طیف رنگی متنوعی از آبی تیره و روشن تا سبز روشن قرار بگیرد. وجود عنصر مس در ترکیبات فیروزه رنگی آبی به آن بخشیده و به همین صورت وجود آهن در این سنگ باعث شکل‌گیری رنگ سبز یا زرد شده است. اکسید شدن مس و آهن در شرایط محیطی خاص و با حضور آب واکسیژن رنگی جذاب خلق می‌کند که بانام فیروزه‌ای خوانده می‌شود.

تاثیر عنصر مس در رنگ آبی

همانطور که اشاره شد رنگ فیروزه می‌تواند بسته به عناصر شکل‌دهنده آن در طیفی از آبی تا سبز مایل به زرد قرار بگیرد. مس همان عنصری است که وجودش در ترکیبات فیروزه باعث رنگ آبی این گوهر جذاب شده، هرچه میزان مس فیروزه بیشتر باشد آبی فیروزه‌تان خالص‌تر و تیره‌تر بوده و هرچه از میزان آن کاسته می‌شود، رنگ فیروزه به سمت سبز متمایل می‌گردد.

تاثیر عنصر آهن در رنگ سبز

برخلاف مس مجاورت سنگ فیروزه با آهن و وجود این عنصر در ساختار فیروزه، رنگ این سنگ را به سبز متمایل می‌سازد و اگر میزان آهن در ترکیبات فیروزه بیشتر از مس باشد، سبز رنگ غالب سنگ شما خواهد بود.

عوامل موثر بر تنوع رنگ سنگ فیروزه  

رنگ سنگ فیروزه در درجه اول تحت تاثیر عناصری که در شکل‌گیری آن دخلیند و نسبت و میزان وجود این عناصر در سنگ شکل گرفته، غلبه مس باعث ایجاد رنگ آبی و غلبه آهن دلیل رنگ سبز فیروزه بوده و غلبه آلومینیوم رنگ آن را متمایل به سفید خواهد کرد. علاوه بر این از آنجایی که فیروزه سنگی زنده است و شرایط محیطی و مجاورت با برخی عوامل می‌تواند باعث تغییر رنگ آن شود، این رنگ به مرور ممکن است تغییر کرده یا مات و کم‌رنگ شود. در ادامه به معرفی برخی از عوامل مؤثر در تغییررنگ این سنگ خوش رنگ و لعاب خواهیم پرداخت.

نقش دما، فشار و رطوبت  

فیروزه که در محیط‌های آبگین شکل می‌گیرد تحت‌تاثیر عواملی مانند دما، فشار و رطوبت ممکن است رنگ متفاوتی پیدا کند. این گوهر زیبا سنگی متخلخل است که معمولا منافذ و شکاف‌هایی روی آن به چشم می‌خورد و این مسئله درکنار ماهیت و ساختار این سنگ، احتمال جذب رطوبت در سنگ فیروزه را افزایش می‌دهد. جذب رطوبت با تغییر ساختار معدنی سنگ فیروزه که سنگی زنده به شمار می‌آید، باعث تغییر رنگ و تیره شدن یا مات شدن آن خواهد شد.

قرار گرفتن فیروزه در معرض حرارت یا نور خورشید نیز می‌تواند باعث تغییر رنگ، تیره شدن و همچنین کدر شدن آن گردد. نور خورشید می‌تواند رنگ فیروزه‌تان را به مرور کمتر کرده و حالت کم‌رنگ و بی حالی به آن ببخشد. علاوه براین فیروزه سنگی حساس در برابر حرارت بوده و حرارت می‌تواند باعث ایجاد تغییراتی دائمی در این سنگ گردد. حرارت بالا با تبخیر رطوبت موجود در سنگ، باعث کدر شدن و تغییر رنگ آن به رنگی تیره‌ و سبز خاکستری خواهد شد. وارد کردن حرارت زیاد به فیروزه همچنین می‌تواند باعث ایجاد ترک‌هایی بر سطح این سنگ ارزشمند شود.

سنگ فیروزه سنگی یکدست نبوده و دارای شکاف‌ها و منافذی است، همچنین درجه سختی سنگ فیروزه عددی بین 5 و 6 است که سختی‌ میانه‌ای محسوب شده و بر این مبنا این سنگ در برابر فشار و ضربه آسیب‌پذیر خواهد بود. درواقع وارد شدن فشار به سنگ فیروزه باعث تغییر رنگ آن نخواهد شد ولی می‌تواند باعث ایجاد ترک یا شکستگی بر روی این سنگ شود بنابراین در بسیاری از طراحی‌های مدرن این سنگ با استفاده از موادی مانند رزین و بستن منافذ سنگ یا ایجاد روکشی روی آن مقاومت سنگ را بالا می‌برند.

تاثیر نوع خاک و سنگ مادر

در فرآیند تشکیل سنگ فیروزه، ترکیب ساختار مولکولی این سنگ با کانی‌های دیگر باعث پدیدار شدن رنگ‌های متنوع می‌گردد. همانطور که پیش از این نیز اشاره شد اصلی‌ترین عامل در تعیین رنگ فیروزه وجود عناصری مانند مس، آهن و آلومینیوم در محل شکل‌گیری فیروزه و میزان و نسبت آنها بوده که کم و زیاد شدن هر عنصر باعث کم‌رنگ، پررنگ و یا تغییر رنگ فیروزه خواهد شد. بنابراین با توجه به تفاوت جنس خاک و منابع هر منطقه، رنگ فیروزه آن نیز متفاوت خواهد بود. همچنین رگه‌های موجود روی فیروزه‌ها و رنگ سیاه یا قهوه‌ای آنها نیز وابسته به سنگ مادری می‌باشند که فیروزه در بستر آن شکل گرفته است.

علاوه بر این آب یکی از عناصر ترکیب شیمیایی سنگ فیروزه است که در اینجا به آب تبلور شهرت داشته و می‌تواند در تعیین رنگ این سنگ تاثیرگذار باشد. تبخیر آب سنگ فیروزه و کاهش آن نیز رنگ سنگ را کم‌رنگ‌تر و کدرتر خواهد کرد.

تفاوت رنگ فیروزه در معادن مختلف  

همانطور که در بالا به آن پرداختیم مواد و عناصری که در محل شکل‌گیری سنگ فیروزه حضور داشته و با ساختار مولکولی آن ترکیب می‌شوند، می‌توانند رنگ‌های متنوعی به این سنگ خوش رنگ و لعاب ببخشند؛ بنابراین بسته به مکان شکل‌گیری سنگ فیروزه و مواد و عناصر موجود در آن محیط، رنگ فیروزه متفاوت خواهد بود. در ادامه به معرفی برخی از انواع این معادن فیروزه و رنگ معروف و غالب آنها خواهیم پرداخت.

فیروزه نیشابور و رنگ آبی خاص  

فیروزه نیشابور یکی از مرغوب‌ترین و گران‌بهاترین انواع فیروزه به شمار آمده و با توجه به شرایطی که این سنگ در آن تبلور یافته، فیروزه نیشابور دارای رنگ آبی آسمانی منحصر به فرد و یکدستی است. این سنگ خاص معمولا فاقد رگه‌های معروف سنگ فیروزه بوده و گوهری یکدست و خالص به شما عرضه می‌دارد. عدم وجود رگه در بسیاری از انواع فیروزه نیشابور خود باعث افزایش مقاومت سنگ و ساختار فشرده‌تر آن می‌شود.  

این فیروزه پرطرفدار با رنگ یکدست و بدون رگه و یا داشتن رگه‌های ریز طلایی، قهوه‌ای و مسی رنگ، سطح شفاف و صیقلی‌تری نسبت به دیگر انواع فیروزه داشته و رنگی یکنواخت و چشم‌نواز دارد.

فیروزه چین و رنگ سبز ارگانیک

فیروزه چین یکی دیگر از انواع فیروزه است که مشخصاتی متفاوت با فیروزه‌های معمول مانند فیروزه ایران دارد. این سنگ ارگانیک که درواقع از واکنش محلول‌ها سطحی حاوی مس با فسیل‌های جانوری به یادگاری و بقایای استخوان ماموت‌ها این چنین زیبا جانی دوباره بخشیده، با توجه به تبلور فسفات، رنگی آبی از خود به نمایش می‌گذارد.

اشتباهات رایج در شناخت رنگ فیروزه  

از آنجایی که سنگ فیروزه سنگی ارزشمند با درجه‌های کیفی متنوعی است که می‌تواند در قیمت آن تاثیرگذار باشد و از سوی دیگر سنگ‌های تقلبی زیادی با ظاهر کاملا مشابه با سنگ اصلی در بازار به چشم می‌خورد، برای خرید این سنگ قیمتی باید دقت به خرج داده و با شناسایی ویژگی‌های مهم سنگ‌های اصل و شناخت درجه مرغوبیت آنها سنگ مناسبی را انتخاب نمود.

بی‌توجهی به ویژگی‌هایی مانند کیفیت رنگ فیروزه اصل، شفافیت فیروزه، اشتباه کردن فیروزه با سنگ‌های مشابه و همچنین عدم دقت به تغییرات رنگی و تاثیر مواد و شرایط محیط بر سنگ فیروزه و رنگ آن از مواردی است که می‌تواند باعث اشتباه شما در خرید فیروزه‌ای مرغوب و مناسب گردد.

تشخیص رنگ طبیعی از رنگ مصنوعی  

برای تشخیص رنگ طبیعی فیروزه از رنگ مصنوعی باید ابتدا به بررسی سنگ مورد نظر بپردازید. فیروزه اصل برق و شفافیت مناسبی داشته و درخشندگی بیش از حدی در آن دیده نمی‌شود. یکدستی و توازن غیر طبیعی، رنگ‌های طبیعی بدون تکه‌تکه و خراب شدگی در طیف رنگی فیروزه،  مقاومت بیشتر به خصوص در برابر تست‌های شناخت فیروزه اصل مانند تست حرارتی و لمس بافت رگه‌های روی سنگ از مواردی است که می‌تواند به شما در تشخیص فیروزه اصل کمک نماید.

تاثیر نور و جلا بر ظاهر رنگ فیروزه

نور در برخورد با فیروزه موقعیتی چند وجهی داشته، در عین حال که درخشش این گوهر جذاب را به نمایش می‌گذارد، حرارت خورشید در درازمدت با تبخیر رطوبت فیروزه می‌تواند باعث تیره و کدر شدن رنگ آن شود. علاوه بر نور طبیعی نورهای مصنوعی هم تا حدودی می‌توانند بر جلوه و تغییر رنگ فیروزه تاثیرگذار باشند.

به خاطر داشته باشید فیروزه سنگی زنده است که رنگ آن در شرایط مختلف می‌تواند متغیر باشد؛ این سنگ جذاب اگر به درستی نگهداری شود رنگ زیبای خود را با همان شفافیت طبیعی‌اش حفظ خواهد کرد ولی اگر در معرض مواد یا محیطی آسیب‌زا باشد ممکن است به مرور زمان به سنگی مرده با رنگی تیره و کدر بدل شود.

فیروزه سنگی نسبتا نرم و حساس است که با وجود رگه‌ها و منافذی که بر سطح آن قرار گرفته به مرور زمان ممکن است دچار جرم، آلودگی، چربی و گرد و غبار شده و حتی لایه‌ای از آلودگی سطح سنگ یا منافذ آن را بپوشاند. وجود آلودگی می‌تواند باعث کدر شدن و حتی مردن سنگ فیروزه شود.

جلا دادن یکی از راه‌هایی است که می‌تواند با تمیز کردن سطح و منافذ سنگ فیروزه و صیقل دادن آن به برگرداندن رنگ طبیعی و تلالوی این گوهر ارزشمند کمک نماید. برای جلا دادن فیروزه ابتدا باید آن را با محلولی ملایم و مناسب تمیز نمایید؛ سپس می‌توانید از مواد طبیعی مانند موم زنبورعسل و روغن‌های گیاهی مثل روغن بادام و زیتون، و یا مواد شیمیایی و تجاری مانند خمیر یا پودرهای جلا دهنده برای جلا دادن سنگتان استفاده نمایید.

مواد جلا دهنده سنگ را صیقل داده و به‌خصوص مواد جلا دهنده طبیعی با موادی که دارند برخی از خط و خش‌های روی سنگ را پر کرده و استحکام آن را بالا می‌برد. همچنین با خواص مرطوب کنندگی برخی از این جلادهنده‌ها می‌توان تازگی و رطوبت درون سنگ را حفظ نموده و با جلا دادن فیروزه‌تان زیبایی و درخشندگی و رنگ جذاب آن را بازگردانید.

خرید سنگ و نگین فیروزه از باسلام

سنگ و نگین فیروزه از آن محصولاتی هستند که خریدشان به دلیل وجود نمونه‌های بی‌شمار تقلبی و بی کیفیت با چالش مواجه بوده و مراجعه به فروشگاهی معتبر و قابل اطمینان در این خرید اهمیت زیادی دارد. بازار بزرگ باسلام با مهیا نمودن دسترسی شما به فروشگاه‌هایی از سراسر کشور و ایجاد شرایطی آسوده برای خرید بی دردسر از آنها، به شما این امکان را می‌دهد که با استفاده از جستجوی دقیق، محصول مورد نظرتان را از بین ده‌ها و صدها محصول و فروشگاه پیدا کرده، با مشاهده امتیاز فروشگاه و نظرات خریداران، بهترین فروشنده را انتخاب و با مشورت با این فروشنده متخصص مناسب‌ترین محصول را براساس نیازتان تهیه نمایید.

همچنین اگر محصولی برای عرضه دارید بهترین فرصت است تا با مراجعه به سایت باسلام و افتتاح غرفه‌ای مجازی، محصولتان را در اختیار مشتریان بی‌شمار این فروشگاه قرار داده و کسب و کارتان را توسعه دهید.

سوالات متداول درباره‌ی مراحل شکل گیری سنگ فیروزه