همه چیزهایی که باید درباره «هاضوم» بدانید

گوارش از دهان آغاز می‌شود و با روده بزرگ پایان می‌يابد اما بیشترین فعالیت گوارشی در معده و روده کوچک انجام می‌شود. هاضوم، چیزی است که به فرایند گوارش در معده کمک می‌کند و به اصطلاح هضم‌کننده کمکی غذاست.

همچنین هاضوم نام یک ترکیب قدیمی در طب اسلامی است. آیا شما این ترکیب را می‌شناسید؟ می‌دانستید در گذشته‌های دور که فناوری تولید ماست لاکتیویا نبود، از هاضوم استفاده می‌شد؟

هاضوم چیست و از چه موادی تشکیل شده است؟

هاضوم یک پودر گیاهی است که با ترکیب سه‌گانه آویشن، زنیان و سیاه‌دانه ساخته و عرضه می‌شود. بر اساس طب اسلامی و بر پایه حدیث کتاب «مکارم الاخلاق»، برای ساخت آن باید هر یک از این مواد به نسبت مساوی با هم ترکیب شوند.

برخی از متخصصان طب اسلامی معتقدند در این ترکیب، دانه زنیان و برگ آویشن، آرد و آسیاب می‌شوند اما سیاه‌دانه باید به صورت سالم و آسیاب‌نشده به آن دو اضافه شود.

این اسم عجیب به چه معناست؟

در کتب قدیمی طب سنتی که به زبان عربی نوشته شده‌اند، و حتی تا چند دهه پیش در گفت‌وشنودهای مردم، به دستگاه گوارش «دستگاه هاضمه» می‌گفتند. هاضمه، کلمه‌ای عربی از ریشه «هضم» به معنای گوارش‌دهنده است. هاضوم، هم از همین ریشه و به معنای کمک‌کننده به هضم‌ و گوارش‌ است.

[post id=9592]

هاضوم چه خواصی دارد؟

هاضوم را یک راه‌حل عمومی برای مشکلات گوارشی معرفی می‌کنند و به طور کلی آن را برای درمان ناراحتی‌های عمومی گوارشی چون ضعف معده، نفخ، رودل، درد شکم، بوی بد مدفوع و رفلکس معده مناسب می‌دانند. همچنین خوردن این ترکیب را برای زمانی که غذای سنگین خورده می‌شود سفارش می‌کنند.

برای رفع بلغم، استفاده مداوم آن را نیز خیلی مفید دانسته‌اند و مصرفش را فقط برای زمان بیماری نمی‌دانند بلکه مصرف آن را برای پیشگری از بیماری و نیز تقویت معده توصیه کرده‌اند.

خواص هاضوم به مواد تشکیل‌دهنده‌اش مربوط است و در کتاب‌های کهن طب سنتی، به خواص گوارشی این مواد اشاره شده است. البته در این کتاب‌ها برای این سه ماده نام‌های قدیمی دیگری وجود دارد که هنگام جستجو و مطالعه باید دقت شود. مثلاً به زنیان، نانخواه و زیره رومی، به سیاه دانه، شونیز و کرنج، و به آویشن، سعتر، زعتر، صعتر و پودینه کوهی یا دشتی گفته می‌شده است.

هاضوم در روایات اسلامی

در روایات اسلامی (احادیث طبی) به مواد هاضم (کمک‌کننده به گوارش غذا) اشاره شده است. برای نمونه، در کتاب معتبر «الكافى» چنین آمده است:

از امام كاظم(ع) درباره خوردن ماست نقل شده است: «هر كس مى‌‏خواهد ماست بخورد و ماست به او زيانی نرساند، روى آن، هضم‌‏كننده‌‏اى (هاضوم) هم بخورد». از امام درباره هضم‌‏كننده می‌پرسند و ایشان پاسخ می‌دهد: «نانخواه». درباره این که منظور از واژه نانخواه چیست، به دو دانه «زنیان» و «سیاه‌دانه» اشاره کرده‌اند که روی نان می‌ریختند تا بعد از پخت بو و طعم خوش‌تری داشته باشد. 

(الکافی، چاپ اسلامیه، ج ۷، ص ۳۸۸؛ چاپ دارالحدیث، ج ۱۲، ص ۵۰۵)

در کتاب «مَکارم الاخلاق» (ص ۱۸۷) در حدیثی از پیامبر اسلام (ص) روایت شده است که ایشان هاضوم، سَعتر و حَبَّۀُ السُّوداء را آرد می‌کردند و با نمک نیم‌کوفته مخلوط می‌کردند و قبل از غذا می‌خوردند و می‌گفتند که وقتی این دارو را بخورم دیگر باکی ندارم چه چیزی خورده‌ام.

در این حدیث چون به سیاه‌دانه (حَبَّۀُ السُّوداء) اشاره شده است، هاضوم را به زنیان، و سعتر را به آویشن ترجمه‌ کرده‌اند. (دانش‌نامه احادیث پزشکی، ج ۱، ص ۲۷۷) برخی این سه را به زیره، پونه و سیاه‌دانه ترجمه کرده‌اند که هر سه جزو گیاهان هاضم نیز هستند. (مکارم الاخلاق، ترجمه ابراهیم میرباقری، ج ۱، ص ۳۵۶)

روش مصرف هاضوم

مقدار مصرف هاضوم در بزرگسالان یک قاشق چای‌خوری و برای کودکان کمتر از این مقدار گفته شده است. زمان مصرف می‌تواند پیش از غذا یا بعد از آن باشد.

البته برای قبل از غذا توصیه شده است که همراه با مقدار کمی نمک دریا خورده شود. همچنین گفته‌اند بهتر است به تنهایی و به صورت خشک مصرف شود. برخی معتقدند ترکیب آن با چیز دیگر (مانند عسل)، اثر آن را کم می‌کند.

هاضوم را از کجا تهیه کنیم؟

با توجه به ترکیب مواد تشکیل‌دهنده هاضوم، شما می‌توانید با ترکیب تخم زنیان، برگ آویشن و سیاه‌دانه، طبق دستور ساخت، برای خودتان هاضوم تهیه کنید. ولی اگر وقت کافی برای چنین کاری ندارید، می‌توانید هاضوم آماده را در باسلام تهیه کنید.

در باسلام، تولیدکننده‌های مختلفی هستند که در غرفه‌شان هاضوم عرضه کرده‌اند. شما می‌توانید بر اساس میزان مصرف، قیمت محصول، توضیحات تولیدکننده درباره ترکیبات و نحوه مصرف و… انتخاب کنید و بخرید.