انواع پسته ایرانی و خارجی + نام‌ها و طعم‌های مختلف

پسته (Pistachio) یکی از خوشمزه‌ترین دانه‌های آجیلی است که با داشتن طعم شیرین و رنگ سبز جذاب، در میان دیگر انواع آجیل بیش از همه دلبری می‌کند. این آجیل مقوی و گران قیمت از قدیمی‌ترین آجیل‌های جهان به شمار می‌رود و از هزاران سال پیش در خاورمیانه کشت می‌شده، به طوری که ایران یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان پسته در جهان است.

استان‌های خراسان رضوی، یزد، کرمان و سیستان و بلوچستان مهد کشت پسته در ایران هستند. البته کشت و صادرات پسته به ایران محدود نمی‌شود و کشورهای دیگر مانند آمریکا، ترکیه، سوریه، یونان، ایتالیا، اسپانیا، مصر، مراکش، افغانستان و ارمنستان نیز در زمینه تولید پسته فعال هستند. در میان این کشورها ایران و آمریکا بزرگ‌ترین تولیدکنندگان پسته در جهان به شمار می‌روند. پسته آمریکایی تنها یک گونه دارد و آن پسته کالیفرنیاست، اما پسته ایرانی شامل انواع پسته کله قوچی، فندقی، اکبری، احمد آقایی و … است. 

انواع پسته به همین چند نوع خاص محدود نمی‌شود و حدود 20 گونه مختلف پسته در جهان وجود دارد که هریک شامل چندین نوع است و از نظر شکل، اندازه، طعم و کاربرد با هم تفاوت دارند. بیشترین تنوع پسته در کشور عزیزمان ایران است، اما کشورهای دیگر نیز انواع مختلفی از پسته دارند که از نظر طعم و شکل با پسته ایرانی متفاوت است. انواع پسته ایرانی بر اساس ویژگی‌های ظاهری و طعم برای مصرف به صورت خام یا بوداده و یا استفاده در تهیه انواع کیک، دسر یا غذا کاربرد دارند. در ادامه به معرفی نام‌ها و طعم‌های مختلف انواع پسته ایرانی و خارجی می‌پردازیم. 

انواع پسته بر اساس نوع و رقم

اگر با شنیدن نام پسته تصور کنید تنها یک مدل پسته وجود دارد کاملا طبیعی است، اما پسته‌ها از نظر ویژگی‌های ظاهری مثل ریز و درشت بودن، طعم، رنگ مغز، روشنی و تیرگی پوست، میزان خندان بودن و محل کشت پسته به انواع مختلف تقسیم می‌شوند.

در میان انواع پسته ایرانی، پسته دامغان به دلیل داشتن طعم عالی و میزان چربی مطلوب محبوبیت بسیار زیادی دارد. پسته قزوین نیز به خاطر داشتن رنگ قرمز و روشن بودن رنگ پوست از انواع پرطرفدار پسته در میان مردم است. برای آشنایی بیشتر با این آجیل مقوی، در جدول زیر انواع پسته بر اساس نوع و رقم را برای شما آورده‌ایم.

نوع پسته	ویژگی‌ها	محل تولید
پسته احمد آقایی	مغز قرمز – پوسته سفید مایل به کرم – طعم شیرین – چربی متوسط – انواع دیررس پسته – درصد خندانی متوسط	رفسنجان کرمان خراسان
پسته اکبری	گران‌ترین پسته صادراتی – کشیده و درشت – پوسته استخوانی مایل به کرم تیره – مغز بنفش قهوه‌ای – انواع دیررس پسته – درصد خندان بودن متوسط	دامغان کرمان رفسنجان خراسان
پسته بادامی	ظاهر بادامی و کشیده – مغز کمی ریز و کدر – پوسته خنجر مانند – انواع متوسط‌رس پسته – درصد خندانی کمتر	زرند یزد خراسان کرمان
پسته خنجری	پوسته شبیه خنجر – رنگ استخوانی کدر و تیره – مغز سنگین و درشت – انواع متوسط‌رس پسته – طعم بسیار لذیذ و شیرین	دامغان
پسته سفید	معروف به پسته سفید نوق – پوسته استخوانی سفید و کدر – مغز به رنگ سبز روشن – از انواع پسته دیررس و مقاوم در برابر گرما	نوق رفسنجان
پسته شاه‌پسند	ظاهر بادامی و کشیده – مغز قرمز رنگ – پوسته کرم استخوانی تیره – انواع متوسط‌رس پسته – درصد خندانی بسیار زیاد	دامغان
پسته عباسعلی	طعم لذیذ و عالی – اندازه دشت – قیمت مناسب – درصد خندانی متوسط	دامغان
پسته فخری	ظاهر بادامی و کشیده – مغز درشت و سنگین – طعم بسیار خوشمزه – درصد خندانی متوسط	دامغان
پسته فندقی (پسته اوحدی)	ظاهر نسبتا گرد و کوتاه – مغز قرمز مایل به قهوه‌ای – طعم قوی – درصد خندانی بسیار زیاد – انواع زودرس پسته	کرمان یزد خراسان رضوی فارس مرکزی قزوین تهران
پسته کله قوچی	ظاهر گرد و فندقی – بسیار درشت – طعم شیرین – مغز قرمز خاکستری – پوسته استخوانی مایل به سفید – انواع متوسط‌رس پسته – درصد خندانی زیاد	رفسنجان کرمان
پسته کوهی	نوعی پسته وحشی – معروف به کلخونگ – خواص ضد اضطراب و افسردگی	خراسان رضوی، جنوبی و شمالی، کرمان، بلوچستان، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، کردستان، کرمانشاه و ایلام

اکنون که با ویژگی‌های کلی و محل کشت انواع پسته ایرانی آشنا شدید، در ادامه تصاویر انواع پسته را به همراه توضیحات به شما ارائه می‌کنیم تا شناخت انواع پسته برای شما ساده‌تر شود.

پسته احمد آقایی

پسته احمد آقایی در گروه پسته‌های بلند (Long Pistachio) قرار می‌گیرد و از بهترین انواع پسته‌ صادراتی است. این محصول به پسته مجلسی یا اشرافی معروف است و دارای ظاهر بادامی و کشیده، مغز قرمز، پوسته سفید مایل به کرمی و طعم شیرین با چربی متوسط است.

پسته احمد آقایی از خوشمزه‌ترین انواع پسته ایرانی است که با طعم بی‌نظیر خود توانسته محبوبیت زیادی در بازارهای جهانی کسب کند. این محصول پس از کاشت به زمان کوتاهی نیاز دارد تا آماده برداشت شود و به همین خاطر از بهترین انواع پسته ایران برای صادرات به شمار می‌رود. بزرگ‌ترین متقاضیان پسته احمد آقایی، کشورهای هند و یونان هستند.

پسته احمد آقایی در مقایسه با پسته کله قوچی و پسته اکبری قیمت مناسب‌تری دارد، اما از پسته فندقی گران‌تر است. این محصول از انواع پسته با کیفیت موجود در بازار است که در مناطق گرم و خشک ایران کشت می‌شود و بر خلاف پسته اکبری، هر ساله قابل برداشت است. بزرگ‌ترین تولیدکنندگان پسته احمد آقایی شهرستان رفسنجان و استان کرمان هستند، اما این پسته در بسیاری از شهرها و استان‌های دیگر نیز کشت می‌شود. پسته احمد آقایی هم داخل آجیل و هم به صورت خلال پسته در تهیه انواع غذا و دسر کاربرد دارد.

پسته اکبری

پسته اکبری که با نام شاه‌پسته یا پسته عبدالهی نیز شناخته می‌شود، لوکس‌ترین و گران‌ترین پسته ایرانی است. این محصول در گروه پسته‌های بادامی شکل و درشت قرار می‌گیرد و پوسته آن استخوانی مایل به گرم تیره و مغز آن به رنگ بنفش قهوه‌ای است. پسته اکبری محبوب‌ترین نوع پسته ایرانی برای صادرات است و در سراسر جهان به عنوان پسته ایرانی شناخته می‌شود.

این پسته طعم بسیار قوی و خوشمزه دارد و رویه مغز آن دارای حالت چرمی است، در نتیجه هنگام جدا شدن از پوست به هیچ عنوان آسیب نمی‌بیند. زمان برداشت پسته اکبری هفته سوم شهریور ماه است، به همین دلیل سال‌هایی که تابستان بسیار گرمی دارد این محصول معمولا آسیب می‌بیند و کیفیت آن پایین می‌آید. پسته اکبری نیز مشابه پسته احمد آقایی در مناطق گرم و خشک ایران کشت می‌شود و با آب و هوای این مناطق سازگار است.

پسته بادامی

پسته بادامی همانطور که از نام آن مشخص است، از نظر شکل ظاهری به بادام شباهت دارد و کشیده است. مغز این نوع پسته کمی ریز و کدر و پوسته آن خنجر مانند است و در گروه پسته‌های خندان قرار می‌گیرد. پسته بادامی از خوشمزه‌ترین انواع پسته است که در کنار کیفیت بالا، قیمت مناسبی دارد و به همین دلیل بسیار پرطرفدار است. خاستگاه پسته بادامی زرند کرمان است، اما در حال حاضر بیشتر از همه شهرها در خراسان کشت می‌شود. البته کرمان و یزد نیز در زمینه کشت این نوع پسته زودرس سرآمد هستند. قیمت مناسب پسته بادامی باعث شده که بیش از دیگر انواع پسته به صورت پرک پسته یا پودر پسته در تهیه انواع شیرینی‌جات مثل گز سنتی اصفهان مورد استفاده قرار گیرد.

پسته خنجری

پسته خنجری یکی دیگر از انواع پسته ایران است که در دامغان کشت می‌شود و به پسته خنجری دامغان معروف است. این پسته شباهت زیادی به پسته بادامی دارد و دو لبه پوسته آن شبیه خنجر است. رنگ پوسته این محصول استخوانی، کدر و تیره و مغز آن نسبتا سنگین است، به همین دلیل محبوبیت زیادی در میان مصرف کنندگان دارد. قیمت مناسب، مغز درشت و طعم لذیذ پسته خنجری باعث شده که از مناسب‌ترین انواع پسته صادراتی باشد و تاجران چندان به کدری و تیرگی پوست آن توجهی نکنند.

پسته سفید

پسته سفید یکی دیگر از انواع پسته بادامی شکل است که در منطقه نوق رفسنجان کشت می‌شود و به پسته سفید نوق معروف است. این نوع پسته مقاومت بسیار خوبی در برابر گرما دارد و از انواع پسته ایرانی دیررس است که دهه سوم شهریور ماه برداشت می‌شود. رنگ پوسته این محصول استخوانی مایل به سفید و کدر رنگ است و مغز آن به رنگ سبز روشن می‌باشد.

پسته شاه پسند

پسته شاه‌پسند در شهر دامغان استان سمنان کشت می‌شود و به پسته شاه‌پسند دامغان معروف است. این پسته از نظر شکل ظاهری بادامی و کشیده است، مغز آن به رنگ قرمز و پوست آن کرم استخوانی تیره است. پسته شاه‌پسند مشابه پسته فندقی در گروه پسته‌های خندان قرار می‌گیرد و از پرطرفدارترین انواع پسته صادراتی است.

پسته عباسعلی

پسته عباسعلی یکی دیگر از انواع پسته ایرانی است که به خاطر داشتن طعم لذیذ و قیمت مناسب، از پرطرفدارترین انواع پسته برای آجیل عید نوروز و شب یلداست. خاستگاه اصلی پسته عباسعلی مشابه پسته شاه‌پسند، شهر دامغان می‌باشد و به پسته عباسعلی دامغان معروف است. پسته عباسعلی دامغان به خاطر داشتن طعم عالی، اندازه مناسب، کیفیت مطلوب و همچنین درصد بالای چربی طبیعی از پرطرفدارترین انواع پسته ایرانی به شمار می‌آید.

پسته فخری

پسته فخری از نظر شکل ظاهری در گروه پسته‌های بادامی و کشیده قرار می‌گیرد و مغز نسبتا درشت و سنگینی دارد. خاستگاه پسته فخری شهر دامغان استان سمنان است و مشابه دیگر انواع پسته ایرانی از طعم و مزه فوق‌العاده و  مواد مغذی فراوان برخوردار است.

پسته فندقی

پسته فندقی یکی از معروف‌ترین انواع پسته ایرانی است که ظاهری گرد و فندق مانند دارد و در سراسر جهان با نام پسته گرد (Round Pistachio) شناخته می‌شود. بزرگ‌ترین تولیدکننده پسته فندقی در ایران، استان کرمان است؛ اما این پسته تقریبا در تمام استان‌هایی که قابلیت کشت پسته دارند شامل یزد، خراسان رضوی، فارس، مرکزی، قزوین و حتی تهران کشت شده و در اواسط شهریور ماه برداشت می‌شود.

پسته فندقی در مقایسه با پسته بادامی کوچک‌تر و گردتر است و رنگ مغز آن قرمز مایل به قهوه‌ای است. این پسته از نظر طعم و قوام یک محصول قوی می‌باشد و از پرطرفدارترین انواع پسته صادراتی در بازار جهانی است. پسته فندقی در تولید انواع شیرینی‌‌جات، بستنی و سایر محصولات غذایی کاربرد دارد. مهم‌ترین انواع پسته فندقی، پسته کله قوچی و پسته اوحدی هستند، به طوری که بسیاری از افراد پسته فندقی را با نام پسته اوحدی می‌شناسند. دلیل این نام‌گذاری این است که در دهه 20 کشاورزی به نام آقای اوحدی در روستای فتح آباد رفسنجان این پسته را کشف می‌کند و فامیل خود را روی آن می‌گذارد و از آن زمان این پسته در ایران با نام اوحدی شناخته می‌شود. پسته فندقی و پسته بادامی مهم‌ترین انواع پسته صادراتی و حتی مهم‌ترین محصول صادراتی ایران به شمار می‌آیند.

پسته کله قوچی

پسته کله قوچی یکی از انواع پسته فندقی و از محبوب‌ترین انواع پسته ایرانی در سراسر جهان است. این محصول از درشت‌ترین و گران‌ترین انواع پسته است که در بازار جهانی با نام جامبو شناخته می‌شود. پسته کله قوچی به دلیل درشت بودن و داشتن طعم شیرین و خوشمزه، محبوبیت بالایی دارد و بخش زیادی از تولید این پسته در ایران به کشورهای اروپایی صادر می‌شود. 

پسته کله قوچی در مقایسه با پسته اکبری قیمت مناسب‌تری دارد و مغز آن قرمز خاکستری و پوسته آن به رنگ استخوانی مایل به سفید است. این محصول از انواع زود گُل پسته به شمار می‌رود و معمولا هر ساله در دهه دوم شهریور ماه برداشت می‌شود. زود گل بودن پسته کله قوچی باعث می‌شود تا سال‌هایی که بهار سردی دارد در معرض سرمازدگی قرار گرفته و بخشی از آن آسیب ببیند.

پسته کوهی

پسته کوهی از انواع پسته وحشی است که در زبان بختیاری با نام کلخونگ نیز شناخته می‌شود. زیستگاه اصلی پسته کوهی استان‌های خراسان رضوی، جنوبی و شمالی، کرمان، بلوچستان، خوزستان، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، کردستان، کرمانشاه و ایلام است، اما در نواحی دیگری از ایران نیز به طور پراکنده یافت می‌شود.

پسته کوهی روی یک درخت خودرو با ارتفاع 2 تا 3 متر رشد می‌کند و عمدتا در تهیه ترشیجات از آن استفاده می‌شود. البته نوع خشک پسته کوهی که در گویش استان‌های مختلف با عناوینی چون وهنوشک، قسقوان، بنه، گُنوشک، قولنگ یا کولنگ و کلخونگ شناخته می‌شود، در تهیه غذاهای محلی کاربرد دارد. پسته کوهی خواص بی‌نظیری در کاهش اضطراب و افسردگی دارد و آسیب‌های ناشی از این دو بیماری را کاهش می‌دهد. 

پسته مخلوط

پسته مخلوط همانطور که از نام آن مشخص است از ترکیب انواع مختلف پسته به دست می‌آید. معمولا هدف از فروش پسته مخلوط، کاهش هزینه در کنار افزایش کیفیت است. پسته مخلوط معمولا از ترکیب پسته اکبری، پسته کله قوچی، پسته بادامی و پسته فندقی به دست می‌آید. این محصول به دلیل تنوع طعم و مزه در کنار قیمت مناسب‌تر توانسته محبوبیت زیادی کسب کند.

انواع پسته ایرانی بر اساس شهر

همانطور که در بخش‌های قبل خواندید، انواع پسته در شهرهای مختلف کشور عزیزمان ایران کشت می‌شود که هریک خواص و ویژگی‌های مخصوص به خود را دارد. پسته مشابه زعفران یکی از مهم‌ترین محصول صادراتی کشور است که در نواحی مختلف کاشت و برداشت می‌شود. تعدادی از شهرها در استان‌های کرمان، خراسان، سمنان، یزد، فارس، سیستان و بلوچستان، اصفهان، قزوین، تهران و قم که آب و هوای گرم و خشک و خاک‌هایی با نفوذپذیری بالا و زه‌کشی قوی دارند، بهترین مناطق برای کشت پسته به شمار می‌روند.

از پسته‌خیزترین شهرهای ایران می‌توان به رفسنجان، زرند، سیرجان، انار، بردسکن، مه ولات، خلیل‌آباد، دامغان، کاشمر، سبزوار، بوئین زهرا و ابرکوه اشاره کرد. این شهرها مراکز اصلی تولید پسته در ایران هستند و ۸۰ درصد پسته تولیدی و صادراتی ایران از این مناطق به‌دست می‌آید. در جدول زیر می‌توانید انواع پسته ایرانی بر اساس شهر و ویژگی‌های آن‌ها را ببینید.

نوع پسته	ویژگی‌ها
پسته رفسنجان	پایتخت پسته جهان شیرین و خوش‌طعم مغزی درشت پوسته نازک معروف‌ترین پسته‌ها: اکبری، احمد آقایی، فندقی و کله قوچی
پسته کرمان	دومین شهر تولید کننده پسته ایران طعم خوب مغزی کامل پوسته نازک ظاهر زیبا معروف‌ترین پسته‌ها: احمد آقایی و کله قوچی
پسته دامغان	طعم ملایم و شیرین مغزی نرم‌تر معروف‌ترین پسته‌ها: عباسعلی و خنجری
پسته سیرجان	اندازه درشت مغزی خوشمزه و شیرین معروف‌ترین پسته‌ها: اکبری، احمد آقایی، کله قوچی
پسته یزد	طعم خوب مغزی شیرین پوست نازک‌تر اندازه کمی کوچک‌تر
پسته قزوین	طعم خوب و ملایم مغزی کوچک مناسب برای استفاده در صنایع غذایی و شیرینی‌جات
پسته خراسان	طعم شیرین مغزی نرم معروف‌ترین انواع پسته: فندقی و احمد آقایی

پسته رفسنجان

زمانی که صحبت از پسته است معمولا نام رفسنجان را هم دنبال آن می‌شنوید. پسته‌های رفسنجان چنان معروف و شناخته‌شده هستند که می‌توان این شهر را “شهر پسته” ایران خواند. با این وجود چنین نیست که پسته رفسنجان نوع خاصی از پسته باشد، بلکه انواع پسته ایرانی مثل پسته اکبری، کله قوچی، احمد آقایی، اوحدی (فندقی) و پسته سفید نوق در این شهر کشت می‌شود.

اقلیم گرم و خشک رفسنجان در تابستان و هوای سرد و معتدل آن در زمستان، این شهر را به یکی از بهترین‌ها برای کشت انواع پسته صادراتی تبدیل کرده است، به طوری که پسته رفسنجان از بهترین انواع پسته صادراتی می‌باشد.

پسته کرمان

پسته کرمان یکی دیگر از انواع پسته صادراتی و مرغوب است که به طعم خوشمزه و کیفیت بالا شناخته می‌شود. این پسته نیز مشابه پسته رفسنجان به نوع خاصی از پسته اشاره ندارد، بلکه انواع مختلف پسته مثل پسته اکبری، احمد آقایی، فندقی، کله قوچی و … در شهر کرمان کشت می‌شود. درختان پسته کرمان در شرایط آب و هوایی مطلوب خشک و نیمه خشک رشد می‌کنند و به همین دلیل پسته کرمان از کیفیت بسیار خوبی برخوردار است.

پسته کرمان دارای مغز درشت، طعم قوی و ماندگاری بالاست و بسیاری از مردم آن را به پسته شهرهای دیگر ترجیح می‌دهند. شرایط اقلیمی خاص کرمان باعث می‌شود که مراحل کاشت، داشت و برداشت پسته در این شهر طی مراقبت‌های خاصی انجام شود. با این وجود چون خاک کرمان غنی و مناسب است، پسته کرمان کیفیت بسیار بالایی دارد.

پسته زرند

زرند از دیگر شهرهای استان کرمان است که به دلیل شرایط آب و هوایی گرم و خشک برای کشت انواع پسته مناسب است. معروف‌ترین پسته زرند، پسته بادامی است که با نام پسته بادامی زرند شناخته می‌شود. اگرچه خاستگاه اصلی پسته بادامی شهر زرند کرمان است، اما کشت این پسته به زرند محدود نمی‌شود و در بسیاری از شهرهای دیگر نیز به وفور کشت می‌شود.

پسته دامغان

پسته دامغان از معروف‌ترین انواع پسته صادراتی است که در شهر دامغان استان سمنان کشت می‌شود. این پسته به دلیل داشتن مغز درشت، پوسته نازک و طعم شیرین و ملایم از دیگر انواع پسته ایرانی پرطرفدارتر است. شرایط اقلیمی مناسب دامغان باعث شده که فرآیندهای تولید طبیعی‌تر باشد و نیاز چندانی به مواد شیمیایی احساس نشود. به واسطه تولید پسته به صورت سنتی و با روش‌های طبیعی، کیفیت پسته دامغان از شهرهای دیگر ایران بالاتر است و به همین دلیل قیمت بیشتری دارد. از معروف‌ترین انواع پسته تولیدی در شهر دامغان می‌توان به پسته عباسعلی (پسته بومی دامغان)، اکبری، احمد آقایی، کله قوچی و فندقی اشاره کرد.

پسته سیرجان

سیرجان شهری در جنوب غربی استان کرمان است که به دلیل ارتفاع زیاد از سطح دریا، پسته‌های بسیار با کیفیتی دارد. این اختلاف ارتفاع باعث کاهش فشار هوا و اختلاف دمای زیاد در شب و روز می‌شود و جریان شیره درخت در مسیر شاخه و خوشه‌ها را افزایش می‌دهد، که در نتیجه آن کیفیت پسته بالا می‌رود. میزان تولید پسته در سیرجان گاهی تا 40 هزار تن در سال می‌رسد و انواع پسته مثل فندقی، اوحدی، اکبری، احمد آقایی و کله قوچی در این شهر کشت می‌شود. پسته سیرجان از باکیفیت‌ترین انواع پسته ایرانی است که محبوبیت زیادی در میان مردم دارد.

پسته یزد

شهر یزد از دیگر قطب‌های تولید پسته در ایران به شمار می‌رود که با داشتن اقلیم گرم و خشک برای تولید پسته مناسب است. پسته یزد به مغز خوشمزه و خوش‌رنگ، اندازه درشت و ظاهر کشیده معروف است. عمده پسته‌هایی که در شهر یزد کشت می‌شود از نوع پسته بادامی است و انواع پسته فندقی کمتر در یزد برداشت می‌شود.

پسته قزوین

قزوین یکی دیگر از شهرهای بزرگ تولیدکننده پسته در ایران است که انواع مختلف پسته، به ویژه پسته فندقی در آن کشت می‌شود. نوع دیگری از پسته نیز در این شهر کشت می‌شود که ویژه قزوین است و با نام پسته قزوینی یا پسته کله بزی شناخته می‌شود. پسته کله بزی بادامی شکل است و مغزی نسبتا درشت و سبز رنگ دارد. پسته کله بزی از انواع زودرس پسته است و هر ساله اواسط مرداد ماه برداشت می‌شود.

پسته خراسان

شهرهای مختلف استان خراسان رضوی و خراسان جنوبی به ویژه قاینات و بردسکن در زمینه تولید پسته پیشرو هستند و بخش زیادی از صادرات پسته ایران در این شهرها تولید می‌شود. پسته خراسان کیفیت بسیار بالایی دارد و از معروف‌ترین انواع پسته که در این استان کشت می‌شود، می‌توان به پسته بادامی، اوحدی یا فندقی، اکبری، احمد آقایی و کله قوچی اشاره کرد.

انواع پسته بر اساس طعم و مزه

اکنون که با پسته شهرها و استان‌های مختلف ایران آشنا شدید، نوبت شناخت انواع پسته بر اساس طعم و مزه آن است. پسته‌ها بر اساس طعمی که دارند برای مصارف مختلف مثل آجیل عید نوروز، تهیه انواع شیرینی و دسر و یا پخت غذاهای محلی استفاده می‌شوند. در جدول زیر می‌توانید انواع پسته و ویژگی‌های آن را بر اساس طعم و مزه پسته ببینید.

نوع پسته	ویژگی
پسته آجیلی	درشت – درصد خندانی متوسط و زیاد
پسته بوداده	چربی بیشتر از پسته معمولی – طعم‌دار شده با نمک یا شکر – درصد رطوبت کمتر
پسته خام	سالم‌ترین و مقوی‌ترین نوع پسته – فاقد افزودنی – درصد رطوبت بسیار کم
پسته دو آتشه	درصد رطوبت بسیار کم – برشته – فوق‌العاده لذیذ – خواص کمتر به دلیل تفت خوردن طولانی
پسته زعفرانی	طعم‌دار شده با زعفران، نمک و لیمو – لوکی‌ترین نوع پسته طعم‌دار
پسته شور	طعم‌دار شده با نمک – از پرطرفدارترین پسته‌های مزه‌دار
پسته شور زعفرانی	طعم‌دار شده با نمک و زعفران – شورتر از پسته زعفرانی ساده
پسته طعم‌دار	طعم‌دار شده با انواع چاشنی مثل نمک، فلفل، سرکه و سبزیجات معطر

پسته آجیلی

پسته آجیلی اصطلاحا به پسته‌ای گفته می‌شود که در آجیل شب یلدا و عید نوروز وجود دارد. این محصول معمولا به صورت شور شده و تفت داده همراه دیگر مغزهای آجیلی به فروش می‌رسد. برای پسته آجیلی از انواع مقرون به صرفه‌تر پسته، مثل پسته فندقی استفاده می‌کنند، با این وجود منعی برای استفاده از دیگر انواع پسته ایرانی در آجیل وجود ندارد. پسته آجیل معمولا به صورت یک‌دست و از نوع و سایز مشخص است و غالبا انواع خندان پسته برای آجیل استفاده می‌شود.

پسته بوداده

بو دادن اصطلاحا به فرآیندی گفته می‌شود که حین آن دانه‌های آجیلی بخشی از رطوبت خود را از دست می‌دهند و وزن آن‌ها تا حدودی کاهش می‌یابد. در این فرآیند از افزودنی‌هایی مانند شکر یا نمک استفاده می‌شود که طعم لذیذتری به پسته می‌دهد. با این وجود پسته بوداده در اثر حرارت دیدن بخشی از مواد مقوی خود را از دست می‌دهد و در نتیجه خواص پسته در حالت بوداده از حالت خام کمتر است. مقدار چربی پسته بوداده از پسته خام بیشتر است، اما از نظر پروتئین و کربوهیدرات تقریبا یکسان هستند.

پسته خام

پسته خام را می‌توان سالم‌ترین و مقوی‌ترین نوع پسته دانست، چرا که پس از کشت به صورت کاملا طبیعی و بدون انجام هیچ گونه فرایند شیمیایی یا اضافه کردن افزودنی مصرف می‌شود. پسته خام یک منبع غنی فیبر، پروتئین و آنتی اکسیدان‌های ضروری بدن است و خواص آن برای سلامتی بی‌شمار است. از مهم‌ترین فواید پسته خام می‌توان به کاهش کلسترول خون، حفظ سلامت قلب و عروق، کنترل قند خون و تقویت سیستم ایمنی بدن و خون‌سازی اشاره کرد. مصرف منظم پسته در کاهش خطر بیماری‌های مزمن مثل دیابت نوع 2 و برخی از بیماری‌های التهابی نقش دارد.

پسته دو آتشه

پسته دو آتشه اشاره به نوعی از پسته دارد که با حرارت زیاد و برای مدت طولانی‌ تفت داده می‌شود. این محصول در واقع نوعی پسته برشته است که در مقایسه با پسته بوداده برای مدت طولانی‌تری تفت داده می‌شود و میزان بیشتری از رطوبت خود را از دست می‌دهد. پسته دو آتیشه بسیار لذیذ است، اما به دلیل حرارت طولانی بخشی از خواص خود را از دست می‌دهد. دو آتشه کردن را می‌توان برای انواع دانه‌های آجیلی انجام داد و آن‌ها را با این روش برشته و طعم‌دار کرد.

پسته زعفرانی

پسته زعفرانی همانطور که از نام آن مشخص است نوعی از پسته است که با استفاده از زعفران طعم‌دار می‌شود. در این فرایند از نمک و لیمو نیز در کنار زعفران استفاده می‌شود و پسته زعفرانی را می‌توان از بهترین‌های بازار آجیل به حساب آورد. از آن‌جایی که زعفران نیز مانند پسته یک محصول لوکس و گران‌قیمت است، پسته زعفرانی نیز از گران‌ترین و مجلسی‌ترین انواع پسته ایرانی به شمار می‌رود.

پسته شور

پسته شور از پرطرفدارترین انواع پسته مزه‌دار است که با استفاده از نمک طعم‌دار می‌شود. این محصول را می‌توان با پسته اکبری، احمد آقایی، کله قوچی، اوحدی و … تهیه کرد. در آماده‌سازی پسته شور می‌توان از پسته همراه پوست، مغز پسته یا پسته خرد شده استفاده کرد. قیمت مغز پسته شور کامل در مقایسه پسته شور خرد شده بیشتر است. همچنین نوع پسته در قیمت تمام‌شده پسته شور نقش دارد.

پسته شور زعفرانی

پسته شور زعفرانی یکی دیگر از انواع پسته طعم‌دار است که از ترکیب پسته زعفرانی و پسته نمکی به دست می‌آید. اگرچه پسته زعفرانی هم نمک و لیمو دارد، اما پسته شور زعفرانی مقدار نمک بیشتری دارد و از خوشمزه‌ترین و لوکس‌ترین انواع پسته به شمار می‌رود. از آن جایی که شوری این محصول کمی زیاد است، بهتر است در استفاده از آن زیاده‌روی نکنید.

پسته طعم دار

پسته طعم‌دار یکی دیگر از فرآورده‌های پسته است که علیرغم فروش خوب در بازار داخل و خارج کشور، تولید آن در ایران محدود است. معمولا پسته‌هایی را طعم‌دار می‌کنند که از نظر کیفیت ضعیف‌ هستند تا به این روش فروش آن‌ها بالا برود. با این وجود از آن جایی که انواع پسته ایرانی کیفیت مطلوبی دارد، به ندرت برای طعم‌دار کردن آن از افزودنی غیر نمک یا زعفران استفاده می‌شود. این در حالی است که پسته‌ کالیفرنیا به خاطر کیفیت پایین معمولا با انواع چاشنی طعم‌دار می‌شود تا با پوشش دادن ذائقه‌های مختلف، فروش بیشتری داشته باشد. از رایج‌ترین چاشنی‌ها برای طعم‌دار کردن پسته می‌توان به نمک، فلفل، سرکه، زعفران و انواع سبزیجات معطر اشاره کرد.

انواع پسته بر اساس ظاهر و اندازه

موضوع مهم دیگری که در دسته‌بندی پسته نقش دارد، اندازه و شکل ظاهری آن است. در یک دسته‌بندی کلی پسته‌ها از نظر شکل ظاهری به 3 دسته کشیده (Long)، گرد (Round) و گرد درشت (Jumbo) تقسیم می‌شوند. اما دسته‌بندی پسته‌ها بر اساس ظاهر محدود به این سه دسته نمی‌شود و می‌توان آن‌ها را از نظر خندان بودن یا نبودن، تازه یا خشک بودن و ویژگی‌های ظاهری دیگر دسته‌بندی کرد. در ادامه انواع پسته بر اساس ظاهر و اندازه را به شما معرفی می‌کنیم.

پسته کشیده

پسته‌های کشیده یا بلند نوعی از پسته هستند که ظاهری کشیده دارند و چندان کروی نیستند. از انواع پسته ایرانی که در این دسته قرار می‌گیرد، می‌توان به پسته اکبری (خیلی کشیده)، پسته احمد آقایی (کشیده) و پسته بادامی (نیمه کشیده) اشاره کرد.

پسته کروی یا گرد

پسته گرد از دیگر انواع پسته است که در مقایسه با پسته کشیده قد کوتاه‌تری دارد و شکل آن بیشتر به یک کُره شبیه است. از انواع پسته کروی ایرانی می‌توان به پسته فندقی یا اوحدی اشاره کرد.

پسته کروی درشت

پسته کروی درشت از نظر ظاهری شبیه پسته گرد است، اما ابعاد آن درشت‌تر می‌باشد. از انواع پسته ایرانی که در این دسته قرار می‌گیرند، می‌توان پسته کله قوچی را نام برد.

پسته تر

پسته تر یا پسته تازه اصطلاحا به پسته‌ای گفته می‌شود که تازه از درخت چیده شده و پوسته نرم رویی آن جدا نشده است. پوسته خارجی این نوع پسته ترکیب زیبایی از رنگ سبز و قرمز است و هرچه بیشتر برسد، رنگ آن به قرمزی مایل می‌شود. زیر این پوسته خارجی همان پوسته سخت پسته معمولی (پسته‌ای که در آجیل‌فروشی می‌بینید) قرار دارد. پسته تر در مقایسه با پسته خشک یا بو داده رطوبت بیشتری دارد، به همین دلیل باید آن را در جای خشک و خنک نگهداری کنید تا فاسد نشود و تازگی خود را حفظ کند.

پسته خندان

پسته‌ها از نظر میزان خندان بودن یا همان باز بودن پوسته به انواع مختلف تقسیم می‌شوند. این دسته‌بندی شامل پسته‌های با درصد خندانی کم، متوسط و زیاد می‌باشد. بیشتر پسته‌های ایرانی دارای درصد خندانی متوسط یا زیاد هستند، با این حال برخی از آن‌ها نیز دارای درصد خندانی کم‌تر می‌باشند. از انواع پسته خندان ایرانی با درصد متوسط می‌توان به پسته اوحدی، پسته اکبری و پسته احمد آقایی اشاره کرد. این در حالی است که پسته بادامی دارای درصد خندانی کم و پسته‌های فندقی و شاه‌پسند دارای درصد خندان بودن بالا هستند.

پسته دهان‌ بسته

پسته دهان بسته بر خلاف پسته خندان، پوسته نسبتا بسته‌ای دارد. استفاده از این نوع پسته در مقایسه با پسته‌های خندان به مراتب سخت‌تر است و به ندرت از آن داخل آجیل استفاده می‌شود. البته گاهی این پسته‌ها را برای چند ساعت داخل آب سرد قرار می‌دهند و سپس آن‌ها را از آب خارج کرده و در مقابل هیتر قرار می‌دهند تا پسته خشک شود. پوست پسته به واسطه این شوک حرارتی شروع به باز شدن می‌کند و به صورت مصنوعی خندان می‌شود. 

پسته ریز

پسته ریز معمولا از نظر کیفیت و مزه تفاوتی با پسته درشت ندارد، اما به خاطر کوچک‌ بودن قیمت آن مناسب‌تر است. انواع پسته صادراتی معمولا درشت‌ هستند، اما در برخی شرایط آب و هوایی ممکن است بخشی از کاشت پسته ریزتر به عمل آید. پسته‌های غیر صادراتی نیز معمولا ریزتر هستند و برای استفاده روزمره مناسب و مقرون به صرفه می‌باشند. این نوع پسته به دلیل اقتصادی بودن برای استفاده داخل غذا یا پخت کیک پسته‌ای و دیگر انواع شیرینی مناسب است.

پسته درشت

پسته درشت از انواع پسته صادراتی است که در مقایسه با پسته ریز قیمت به مراتب بالاتری دارد. پسته درشت دارای مغز سنگین و کیفیت بالاست و بهترین گزینه برای پذیرایی عید نوروز، شب یلدا و دیگر مجالس و مهمانی‌ها به شمار می‌رود.

پسته فله

پسته فله یکی دیگر از انواع پسته است که در مقایسه با پسته بسته‌بندی قیمت مناسب‌تری دارد. پسته فله نسبت به پسته بسته‌بندی که معمولا یک‌دست است، حالت درهم دارد و ممکن است ریز و درشت در هم ترکیب شده باشد. این محصول معمولا در وزن بیش از 1 کیلوگرم تا 5 کیلوگرم به فروش می‌رسد و بهترین انتخاب برای طبخ انواع غذا و شیرینی است. پسته فله هم صورت کامل و همراه پوست و هم به صورت مغز پسته به فروش می‌رسد.

پسته صادراتی

پسته صادراتی به انواع پسته ایرانی گفته می‌شود که از کیفیت بسیار بالایی برخوردار است و به کشورهای همسایه صادر می‌شود. از بهترین پسته‌های صادراتی ایران می‌توان به پسته احمد آقایی، اکبری، اوحدی، کله قوچی و شاه‌پسند اشاره کرد.

پسته عمده

پسته عمده در وزن‌های بالا مثل 100 کیلوگرم یا بیشتر به فروش می‌رسد. این محصول برای فروشنده‌های آجیل که در طول سال فروش بالایی دارند یا تولید کننده‌های محصولات پسته‌ای مناسب است. قیمت پسته عمده به واسطه سفارش در حجم زیاد در مقایسه با پسته بسته‌بندی به مراتب کمتر است، اما فقط در حجم زیاد قابل سفارش اس. معمولا حداقل حجم سفارش پسته عمده 500 کیلوگرم یا بیشتر می‌باشد.

پسته درجه یک

پسته درجه یک اصطلاحا به پسته‌ای گفته می‌شود که کیفیت بسیار بالایی دارد. انواع پسته ایرانی مثل پسته احمد آقایی، اکبری، اوحدی، کله قوچی و … انواع درجه یک و درجه دو دارند که از نظر قیمت با هم متفاوت هستند. شرایط آب و هوایی، وضعیت خاک و موضوعات دیگری که روی کشت پسته تاثیر می‌گذارد، در میزان مرغوبیت پسته و درجه یک بودن یا نبودن آن نقش دارد.

پسته ممتاز

پسته ممتاز را می‌توان خوشمزه‌ترین پسته در میان ارقام پسته‌های تجاری دانست. این محصول در شرایط ویژه کشت می‌شود و به همین دلیل از دیگر انواع پسته گران‌تر است. ممتاز بودن این پسته به دلیل ویژگی‌های منحصر به فرد آن مثل مغز با رنگ سرخ، صدف به رنگ سفید روشن و مزه ناب و لذیذ است. از پسته ممتاز معمولا برای تولید مغز پسته استفاده می‌شود.

انواع پسته بر اساس کشور

پسته مهم‌ترین محصول صادراتی کشور عزیزمان، ایران است، اما تولید پسته به ایران محدود نمی‌شود و برخی کشورهای دیگر نیز در زمینه تولید پسته فعال هستند. کشورهای مختلف بسته به شرایط اقلیمی و وضعیت خاک منطقه، تولیدکننده گونه‌های خاصی از پسته هستند که از نظر کیفیت و ویژگی‌ با پسته ایرانی متفاوت است. در ادامه به معرفی انواع پسته بر اساس کشور تولیدکننده آن می‌پردازیم.

پسته ایرانی

همانطور که در بخش‌های قبل توضیح دادیم، پسته ایرانی از مرغوب‌ترین انواع پسته صادراتی است و در کشورهای مختلف دنیا طرفداران زیادی دارد. صادرات پسته ایران به حدی زیاد است که بسیاری از کشورها ایران را به پسته آن می‌شناسند. طبق آمار سازمان گمرک در سال 1396، ایران حدود 1 میلیارد و 181 میلیون دلار صادرات پسته به بیش از 72 کشور دنیا داشته است. بزرگ‌ترین مشتری ایران در سال 1396 کشور ویتنام بوده و کشورهای هنگ کنگ و آلمان در رده بعدی خریداران پسته ایرانی قرار دارند.

از آن جایی که شرایط اقلیمی و آب و هوایی ایران در طول سال و در مناطق مختلف متفاوت است، انواع مختلف پسته ایرانی در شهرهای مختلف تولید می‌شود که از نظر ویژگی‌ها و شکل ظاهری با هم تفاوت‌هایی دارند، اما همه آن‌ها فارغ از شکل ظاهری دارای کیفیت بالا و خواص زیاد هستند. از بهترین انواع پسته ایرانی صادراتی می‌توان به پسته اکبری، احمد آقایی، اوحدی، کله قوچی، شاه‌پسند و پسته عباسعلی دامغان اشاره کرد.

پسته خارجی

علاوه بر ایران که در زمینه صادرات پسته پیشتاز است، کشورهای دیگری نیز در زمینه کِشت و تولید پسته فعالیت دارند. از انواع پسته خارجی می‌توان به پسته آمریکا، ترکیه، یونان و سوریه اشاره کرد. پسته آمریکایی در ایالت‌هایی مانند کالیفرنیا، آریزونا و نیومکزیکو که آب و هوای گرم و خشک دارد تولید می‌شود و در مقایسه با پسته ایرانی کیفیت آن ضعیف‌تر است. به همین دلیل پسته آمریکایی را با استفاده از چاشنی‌های مختلف طعم‌دار می‌کنند تا فروش آن بالا رود. پسته آمریکایی تنها 2 گونه دارد در حالی که پسته ایرانی دارای بیش از 10 گونه مختلف است.

علاوه بر آمریکا، مناطق غرب و جنوب شرقی ترکیه، شهرهای حلب و دمشق در سوریه و همچنین مناطق آیتولیا، اکارنانیا و کریت در یونان در زمینه تولید پسته فعالیت دارند. پسته همچنین در کشورهایی مثل ایتالیا، اسپانیا، مصر، مراکش، افغانستان و ارمنستان به طور محدود تولید می‌شود.

تفاوت انواع پسته

پسته‌ها از نظر ویژگی‌های مختلف مانند شکل ظاهری با هم تفاوت‌هایی دارند. برخی پسته‌ها ظاهر کشیده و بادامی دارند، در حالی که برخی دیگر از انواع پسته، گرد و فندقی شکل هستند. تفاوت انواع پسته به شکل ظاهری محدود نمی‌شود و پسته‌ها در ویژگی‌های دیگر مثل درصد خندان بودن، رنگ مغز، رنگ پوسته، طعم و مزه، ریز و درشت بودن و همچنین محل کِشت با هم تفاوت‌هایی دارند. در بخش‌های قبل ویژگی‌های هر پسته را به همراه محل کشت آن برای شما توضیح دادیم. همچنین می‌توانید به جدول اول مقاله سر بزنید تا تفاوت انواع پسته را به صورت کلی و در یک نگاه ببینید. 

نکات مهم برای خرید پسته مرغوب

پسته ایرانی تنوع بسیار زیادی دارد و آجیل‌فروشی‌های سطح شهر انواع مختلف پسته را به فروش می‌رسانند. به دلیل تنوع و قیمت بالای پسته، ضروری است که نکات مهم برای خرید پسته مرغوب و تشخیص پسته با کیفیت از پسته نامرغوب را بشناسید تا سرتان کلاه نرود و با خیال راحت خرید کنید. برای خرید پسته مرغوب به نکات زیر توجه کنید:

• شکل ظاهری و ابعاد پسته: پسته‌های مرغوب معمولا ظاهری منظم، یکدست و یکنواخت دارند و در مقایسه با پسته‌های بی‌کیفیت، درشت‌تر هستند. 
• رنگ مغز پسته: رنگ مغز پسته‌ مرغوب زرد یا سبز و سرخ است و هرچه مغز پسته‌ای سبزتر باشد، کیفیت آن بالاتر و طعم آن لذیذتر است. 
• وضعیت پوسته خارجی: در پسته‌های با کیفیت، پوسته خارجی معمولا به رنگ استخوانی، صاف و بدون لکه است. وجود هر نوع لک یا تیرگی روی پوسته صدفی نشان از کیفیت پایین پسته دارد.
• عطر و طعم: پسته مرغوب عطر و طعم ملایم و خوشایند دارد. اگر پسته بوی ماندگی، تلخی یا هر بوی نامطبوع دیگری داشت قطعا از انواع بی کیفیت می‌باشد.

• میزان خندان بودن: پسته‌هایی که شکاف آن‌ها بیش از اندازه باز شده، احتمالا به صورت مکانیکی خندان شده‌اند و از انواع پسته دهان بسته هستند که در مقایسه با پسته‌های خندان طبیعی کیفیت کمتری دارند. 
• محل تولید: شرایط آب و هوایی در کیفیت پسته نقش بسیار مهمی دارد. برای خرید پسته مرغوب بهتر است پسته مناطق مشهور مانند کرمان، خراسان، یزد و … را تهیه کنید تا خیالتان از بابت کیفیت راحت باشد.

برای اطمینان بیشتر قبل از خرید پسته از فروشنده اجازه تست بگیرید و حتما یکی دو عدد پسته را تست کنید. چنانچه حس کردید مغز پسته نرم است، رنگ آن کدر و مات است یا نشانی از کپک و تیرگی دارد، طعم ماندگی می‌دهد و بوی آن نامطبوع است، از خرید پسته صرف‌نظر کنید. 

خرید و فروش و قیمت انواع پسته در بازار باسلام

اکنون که با انواع پسته ایرانی و خارجی و همچنین ویژگی‌ها و تفاوت‌های آن آشنا شدید، شاید بخواهید پسته تهیه کنید، اما ندانید کدام فروشگاه پسته مرغوب می‌فروشد. خوشبختانه غرفه‌های مختلفی در باسلام فعالیت دارند که فروشنده و یا حتی تولید کننده انواع پسته درشت، با کیفیت و خوشمزه هستند. این غرفه‌ها به دلیل حذف واسطه پسته را به قیمت مناسب‌تر از فروشگاه‌های سطح شهر می‌فروشند. بنابراین چنانچه قصد خرید پسته دارید کافی است با غرفه‌داران این محصول گفتگو کنید، سؤالات خود را بپرسید و بهترین محصول را متناسب با ذائقه خود خریداری کنید. همچنین می‌توانید با خیال راحت قیمت پسته را در غرفه‌های مختلف بازار باسلام مقایسه کنید و بر اساس قیمت، امتیاز و تجربه خریداران، بهترین غرفه را برای خرید انتخاب کنید.

در صورتی که خودتان در زمینه تولید پسته فعالیت دارید، می‌توانید در باسلام غرفه مخصوص به خودتان داشته باشید. باسلام بستری راحت، سالم و بی دردسر برای فروش پسته در اختیار شما قرار می‌دهد و می‌توانید از این طریق محصولات خود را به دست خریداران برسانید.

سوالات متداول درباره‌ی انواع پسته