پدرم برای آبخورن ترجیحهای عجیب و غریبی دارد. مثلا هیچوقت دوست ندارد توی ظرفهای فلزی آب بخورد، چون معتقد است دندانهایش یخ میکنند یا مثلا دلش نمیخواهد از لیوانهای یکبار مصرف آب بنوشد، چون به نظرش این جور لیوانها مزه آب را عوض میکنند. این وسط اما محبوبترین ظرف برای او کاسه و کوزه سفالی است. پدرم میگوید:«مزه آب توی کوزه یه چیز دیگهس!»
پژوهشهای اخیر نشان دادهاند که انگار حق با پدرم است! ظروف سفالی نه تنها طعم نوشیدنیها و غذاهای شما را بهبود میبخشند، بلکه خواص زیادی هم برای سلامتی شما دارند. در این نوشته قرار است با فواید استفاده از ظروف سفالی آشنا شویم.
فهرست:
ظروف سفالی امروزی چطور ساخته میشوند؟
یک کارگاه سفالگری را تصور کنید. در این کارگاه چه چیزهایی میبینید؟ لابد چندتا چرخ سفالگری که با نیروی پا حرکت میکنند، کلی کوزه شکسته (که کسی از آنها آب نمیخورد!) و یک عالمه کوزه لعابخورده. مگر نه؟! اما باید به عرضتان برسانم که این روزها اوضاع با آنچه شما تصور میکنید، خیلی فرق کرده است!
حالا استادهای سفالگری قبل از ساخت یک سفال، ابتدا آن را به صورت سه بعدی در نرمافزارهای پیشرفته طراحی میکنند، به جای چرخهای سنتی از چرخهای برقی استفاده میکنند و علاوه بر خاک رس از مواد اولیه دیگری که موجب استحکام سفال میشود، نیز استفاده میکند. (اینها را بگذارید در کنار پرینترهای سه بعدی و قابلیتهای فوقالعادهاش برای ساخت انواع اشکال هندسی.)
استفاده از ظروف سفالی چه فوایدی دارد؟
برخی از مهمترین فواید استفاده از ظروف سفالی عبارتند از: نظافت راحت، قیمت مناسب، بهبود و حفظ طعم مواد غذایی، کمک به هضم بهتر غذا و … . در ادامه با این فواید بیشتر آشنا میشویم:
۱. نظافت راحت
یکی از مهمترین فواید استفاده از ظروف سفالی شستشو و نظافت راحت آنها است. خوبی این ظروف این است که قرتیبازیهای ظروف تفلون را ندارند و به راحتی آسیب نمیبینند. برای از بین بردن لکههای ظروف سفالی کافی است آب و سرکه را به میزان مساوی با هم ترکیب کنید. سپس ظروف خود را به مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه در این مخلوط قرار داده و در نهایت بشویید.
۲. قیمت مناسب
فکر نمیکنم این یکی به توضیح خاصی احتیاج داشته باشد. ظروف سفالی ارزانند و از قدیم هم همینطور بودهاند. شاهدش هم این مصرع معروف حافظ است که میگوید:«جای آن است که خون موج زند در دل لعل/ زین تغابن که خزف میشکند بازارش» یعنی جا دارد که سنگ قیمتیِ لعل خودش را حلقآویز کند، چون کار به جایی رسیده که کالای ارزانی مثل سفال میتواند بازارش را خراب کند!
۳. بهبود و حفظ طعم مواد غذایی
وقتی غذایتان را در یک ظرف سفالی میپزید، علاوه بر این اینکه عطر دلنشین خاک رس به خوردش میرود، طعمش هم بهتر میشود، چون این ظروف به سختی حرارت را منتقل میکنند و در نتیجه غذاهایتان سر صبر و حوصله آماده شده و به اصطلاح جا میافتند. (طعم بینظیر دیزیهای قهوهخانهای را به یاد بیاورید که در ظروف سفالی آماده میشوند!) ضمنا اگر یکبار از این ظروف برای نوشیدن آب استفاده کنید، احتمالا مثل پدرم مشتری دائمی آنها خواهید شد!
۴. کمک به هضم بهتر غذا
ظروف سفالی به دلیل داشتن ترکیبهای قلیایی، طبیعت اسیدی غذاها را خنثی میکنند و با حفظ تعادل PH، هضم آنها را برای دستگاه گوارشتان آسانتر میکنند. در نتیجه اگر معدهی حساسی دارید، بهتر است یکبار برای همیشه بیخیال ظروف متفرقه شوید و به کاسه و بشقابهای خوشبوی گِلی پناه ببرید!
۵. حفظ خنکی آب
این یکی آنقدر معروف است که احتمالا از اول متن منتظرش بودید! سابقه استفاده بشر از کوزه برای خنکنگه داشتن آب (و به طور کلی مایعات) به هزاران سال قبل برمیگردد. جالب است بدانید که این ماجرا دلیل علمی هم دارد: سوراخهای بسیار ریز موجود در سطح ظروف سفالی، باعث تبخیر تدریجی آب درون آن میشوند. این تبخیر مداوم نیز سبب کاهش تدریجی دمای آب میشود. (ااین اتفاق در ظروف فلزی و شیشهای به دلیل نداشتن منفذ امکانپذیر نیست)
۶. کاهش استفاده از روغن
یکی از مهمترین فواید پختوپز در ظروف سفالی این است که میتوانند استفاده شما از روغن را به یک دوم یا حتی یک سوم برسانند، چون به دلیل مقاومتشان در برابر حرارت، دیرتر داغ میشوند و در نتیجه مجبور نیستید از روغن زیادی استفاده کنید. تازه بیشتر ظروف سفالی روغن غذا را به خود جذب میکنند و از این راه نیز میتوانند به کاهش مصرف چربی کمک کنند.
۷. حفظ ارزش غذایی
یکی از دلایلی که این ظروف در آسیا، شمال آفریقا، خاورمیانه و بخشهایی از آمریکای لاتین طرفداران فراوانی دارند، این است که میتوانند طعم و عطر مواد اولیهتان را تا حد زیادی حفظ کنند. به علاوه پژوهشهای تازه نشان دادهاند که ظروف سفالی در حفظ ارزش غذایی مواد خوراکی مختلف حتی دست سنتیترین ظرفها را هم از پشت بستهاند و گاهی میزان تغییری که در ارزش غذایی یک خوراکی ایجاد میکنند به عدد صفر میل میکند.
[post id=38282]
سوالات متداول درباره فواید ظروف سفالی
ظروف سفالی قیمت کم و نظافت آسانی دارند. به علاوه ارزش غذایی و عطر و طعم مواد خوراکی را حفظ میکنند. همچنین باعث کاهش مصرف روغن و هضم آسانتر غذا میشوند و از همه مهمتر میتوانند مایعات را بدون کمک یخچال یا فریزر خنک کنند.
سوراخهای بسیار ریز موجود در سطح ظروف سفالی، باعث تبخیر تدریجی آب درون آن میشوند. این تبخیر مداوم نیز سبب کاهش تدریجی دمای آب میشود. (ااین اتفاق در ظروف فلزی و شیشهای به دلیل نداشتن منفذ امکانپذیر نیست)
برای از بین بردن لکههای ظروف سفالی کافی است آب و سرکه را به میزان مساوی با هم ترکیب کنید. سپس ظروف خود را به مدت ۲۰ تا ۳۰ دقیقه در این مخلوط قرار داده و در نهایت بشویید.
با سلام و تشکر از مطلب خوبتان. سوالی داشتم. آیا در ایران جایی هست هسنوز در ظروف سفالی غذا پخته شود؟ به ویژه اگر در ارتباط مستقیم با آتش باشد.
سپاسگزارم