خیلی از ما کلمهی «حصیر» را که میشنویم، یاد سریالهای تاریخی و دیزاین خانههای قدیمی میافتیم. البته تداعی بیراهی هم نیست، چون سابقه این بافتنی طبیعی به سالهای آغازین تمدن بشری برمیگردد؛ به همان سالهایی که آدمیزاد هنوز ریسیدن نخ را یاد نگرفته بود و مجبور بود از متریالهای آماده اطرافش استفاده کند.
از آنجایی که به قول مامانم(!) هر چیز قدیمی بالاخره یک روز دوباره مد میشود، به نظر میآید استفاده از حصیر نیز این روزها دوباره رونق پیدا کرده است. حالا دیگر لازم نیست برای تماشای حصیرها توی آرشیو سریالهای سربداران یا امام علی بگردیم، فقط کافیست سری به خانه دوست مدرنتان بزنید که ترندها را دنبال میکند.
فهرست:
مهمترین فرق حصیر با سایر سازهها و ظرفها در این است که حس زندگی دارد. انگار یک تکه از طبیعت را وام گرفتهای تا همیشه کنار دستت باشد. از عطر و بوی نوستالژیکش هم که دیگر نگویم! در این نوشته قرار است با انواع حصیر و محصولات صنایع دستی حصیری آشنا شویم.
[post id=38282]
حصیربافی چیست؟
«هنر بافتن رشتهها و الیاف گیاهی به یکدیگر» این مختصر و مفیدترین تعریفی است که میتوان از حصیربافی ارائه داد. از حصیربافی برای تولید انواع محصولات از جمله زیرانداز، کلاه، فرش، پرده، سبد، زنبیل و … استفاده میشود. از آنجایی که مواد اولیهی ارزان و ساده این هنر (برگ درخت خرما، ساقه نی، ترکههای درخت بید و …) بیشتر در شهرهای شمالی و جنوبی کشورمان یافت میشود، حصیربافی بیشتر در این دو منطقه رواج دارد.
حصیربافی چه انواعی دارد؟
مهمترین انواع حصیربافی عبارتند از: چمبافی، بامبوبافی، درجبافی، ترکهبافی، مرواربافی، کپوبافی. در ادامه با هر کدام از این انواع به اختصار آشنا میشویم:
۱. چمبافی
به بلندیهای بادگیر مراغه که سر بزنید، به روستاهایی میرسید که در آنها یک هنر بیش از بقیه رواج دارد: چمبافی! برای بافتن این مصنوع حصیری، از گیاهی به نام موسن یا چم استفاده میشود. خوبی ظرفهای چمبافی (مثل بقیه محصولات حصیری)این است که نه تنها با رطوبت خراب نمیشود، بلکه برای افزایش عمر آن، باید هر از چندگاهی آن را خیس کنید.
۲. بامبوبافی
محصولات بامبوبافی چنان که از اسمشان هم پیداست از گیاهانی به نام بامبو (یا همان نی خیزران) تولید میشوند. بامبو بیشتر در شهرهای مرطوب شمالی رشد میکند و از آن برای تولید محصولات مختلفی همچون شکلاتخوری، کلاهک آباژور، جای نانی و … استفاده میشود.
۳. درجبافی
سالها پیش از آنکه «باکس حمل حیوانات» مد شود، عشایر کشور ما از ظرفهای بلندی به نام دُرج برای جابجایی پرندههایشان استفاده میکردند، چون این موجودات به ظروفی احتیاج دارند که هوا در آنها جریان داشته باشد. درجها معمولا به شکل استوانههای شیاردار و از شاخههای نازک بید، ارغوان و … بافته میشوند.
۴. ترکهبافی
برای بافتن این حصیر تنها به دو چیز احتیاج دارید: چند شاخه نازک درخت بید و یک چاقو! ترکهبافی یکی از انواع حصیربافی است که بیشتر در خراسان جنوبی (به خصوص بیرجند) رواج دارد و از آن برای تولید وسایل مختلفی از جمله سبد، آبکش و … استفاده میشود.
[post id=37977]
۵. مرواربافی
مروار بافی از آن هنرهایی است که یک پایش در گیلان است و یک پایش در تهران، چون در شهر اول بافته میشود و در شهر مواد اولیهاش (یعنی نوعی چوب ترکه) کشت میشود. ظروف مرغوب مرواربافی ظاهری طلاییرنگ دارند و از آنها به عنوان سبد، کشکولی، ساک پیکنیک، انواع لوستر و حتی میز و صندلی استفاده میشود.
۶. کپوبافی
«کپوبافی» هنر بافتن ظرفهای گرد و قلمبهی دردار است! (کپو در گویشهای جنوبی به هر چیز کروی و گردی گفته میشود) این محصول از گیاهی به نام کرتک به دست میآید که بیشتر در حاشیه رودها و دشتهای دزفول میروید. از مصنوعات کپوبافی به عنوان زیرکتری، زیرقوری، گلدان، جادستمالی، میوهخوری و … استفاده میشود.
آشنایی با محصولات صنایع دستی حصیری
حالا که با معروفترین انواع حصیربافی آشنا شدهاید، بیایید با برخی از پرفروشترین و پرکاربردترین محصولات حصیری نیز آشنا شویم:
- زیرانداز حصیری: زیراندازهای حصیری آنقدر معروفند که نیازی به معرفی ندارند. با اینحال اگر بخواهیم به مهمترین مزایای آنها اشاره کنیم باید بگوییم: وزن کمی دارند، گرد و غبار را به خود جذب نمیکنند و عایقی مطمئن برای رطوبت به حساب میآیند.
- پرده حصیری: خوبی پردههای حصیری این است که علاوه بر خنکنگهداشتن فضای داخلی خانه، در برابر رطوبت نیز مقاومت زیادی دارند. تنها عیب این پردهها این است که ممکن است نخهای به کار رفته در آن به مرور در برابر آفتاب پوسیده شوند، پس سراغ نمونههایی بروید که نخ تزئینی کمتری در آن به کار رفته است.
- پاراوان: دنبال جداکنندهی موقتی میگردید که دکور کلاسیک خانهتان را به هم نزند؟ سراغ پاراوانهای ساخته شده از بامبو بروید. این پاراوانها علاوه بر وزن کم، به لحاظ اقتصادی نیز به صرفه هستند.
- سبد حصیری: چند روز پیش یک توییت بامزه دیدم که میگفت:«شرط میبندم همین الان پشت شیر آشپزخانهتون یه سینی پلاستیکی جاخوش کرده!» این مسأله در مورد سبدهای حصیری هم صادق است! چون تقریبا هر خانواده ایرانی یکی از این سبدها را دارد. سبدهای حصیری برای گذاشتن میوه، نان، گل و … مناسب هستند.
- سایبان کولر: دنبال سایبانی میگردید که هم کولرتان را از گرما محافظت کند و هم تقریبا آن را خنک نگه دارد؟ سایهبانهای حصیری از امتحان کنید. ضمنا اگر کافهدار یا رستوراندار هستید میتوانید از این محصول برای دیزاین فضای داخلیتان استفاده کنید.
سوالات متداول درباره انواع حصیر
چمبافی یکی از انواع روشهای حصیربافی است که بیشتر در مراغه رواج داشته و ماده اولیه آن گیاهی به نام موسن یا چم است.
«کپوبافی» هنر بافتن ظرفهای گرد و قلمبهی دردار است! این محصول از گیاهی به نام کرتک به دست میآید که بیشتر در حاشیه رودها و دشتهای دزفول میروید.
سالها پیش از آنکه «باکس حمل حیوانات» مد شود، عشایر کشور ما از ظرفهای بلندی به نام دُرج برای جابجایی پرندههایشان استفاده میکردند، چون این موجودات به ظروفی احتیاج دارند که هوا در آنها جریان داشته باشد.
