برنج فجر + هرآنچه باید درباره این برنج تراریخته بدانید

سابقه کشت برنج در ایران به قرن سوم هجری برمی‌گردد، اما برنج فجر یک دهه هشتادی نوپا و جوان است که قیمت مناسبی هم دارد. در این یادداشت می‌خواهیم درباره این برنج و ویژگی‌های آن صحبت کنیم:

برنج فجر چیست؟

محققان حوزه برنج در سال ۱۳۸۰، برنج فجر را با ایجاد تغییرات ژنتیکی روی برنج‌های با کیفیت تولید کردند. هدف از این اصلاح ژنتیکی، افزایش بهره‌برداری از برنج در هر هکتار و رفع نیازهای کشور به این محصول بود.

برنج فجر در کجا تولید می‌شود؟

برنج فجر دیررس است و معمولا در مناطق کوهستانی و سرد کشت می‌شود. این برنج اولین‌بار به‌طور آزمایشی در استان مازندران کشت ‌و برداشت شد. اما بعد از آن پایش به استان‌های گلستان و گیلان هم باز شد. امروزه شالیکاران استان گلستان بهترین نوع این برنج را کشت و عملا قیمت آن را تعیین می‌کنند. از این میان، برنج فجر مازندران نسبت به برنج فجر استان‌های گلستان و گیلان کیفیت پایین‌تری دارد.

برنج فجر استان گلستان به دلیل آبیاری با آب شور در مناطق ترکمن‌نشین و صحرانشین، بلندتر و کشیده‌تر است. این برنج با نام‌های برنج فجر گرگان، فجر مینودشت و فجر علی‌آباد شناخته می‌شود و دانه‌های آن روغنی و دو سرشان سوزنی‌شکل است. راستی ردپای کشت این برنج در استان‌های خوزستان و فارس هم به‌طور محدود دیده شده است.

برنج فجر کی برداشت می‌شود؟

برنج فجر جزء برنج‌هایی است که در کشت اول برداشت می‌شود. البته مدت زمان برداشت آن تقریبا یک ماه بیشتر از برنج هاشمی، برنج طارم، برنج صدری و… است. زمان برداشت این برنج اواخر مرداد و اوایل شهریور است.

برنج فجر چه انواعی دارد؟

برنج فجر دو نوع دارد: هفتاد روزه و نود روزه. تفاوت اصلی این دو برنج – چنان که از نامشان نیز پیداست – در فاصله بین کشت تا برداشتشان است. این دو نوع برنج در پخت و طعم برابرند اما در عطر و بو کمی تفاوت دارند؛ برنج نود روزه عطر نسبتا خوب و برنج هفتاد روزه عطر متوسطی دارد.

[post id=28501]

آیا برنج فجر تراریخته است؟

برنج تراریخته به برنجی گفته می‌شود که با اصلاحات ژنتیکی تولید شده است و می‌توان آن را به صورت انبوه کشت کرد. تراریختن برنج نوعی اقدام مهندسی و ژنتیکی است که در آن DNA گیاه را تغییر می‌دهند تا دارای ویژگی‌های مطلوبی همچون پرمحصول‌شدن، مقاومت در برابر آفات و … شود. با این حساب باید گفت برنج فجر یک برنج تراریخته است.

آیا مصرف برنج تراریخته ضرر دارد؟

حرف و حدیث درباره برنج‌های تراریخته فراوان است اما برخی از دانشمندان و پژوهشگران می‌گویند در برنج‌های تراریخته سمی به نام گلایفوسیت وجود دارد که می‌تواند مشکلات فراوانی برای محیط‌زیست و انسان به وجود بیاورد. مشکلاتی مثل:

• صدمه به محیط زیست
• تهدید سایر انواع برنج‌های یک منطقه
• آسیب‌زدن به اکوسیستم منطقه زیر کشت
• آسیب‌زدن به حیوانات، حشرات و پرندگانی که در منطقه زیر کشت زندگی می‌کنند
• مبتلاکردن احتمالی مصرف‌کنندگان به بیماری‌های گوارشی و انواع سرطان

به همین دلیل پژوهشگران به مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان پیشنهاد می‌کنند که تا حد ممکن از برنج‌های مرغوب و طبیعی استفاده کنند.

چطور برنج تراریخته را تشخیص بدهیم؟

این نوع برنج‌ها دانه‌بلند و باریک هستند و رنگشان شیشه‌ای یا سفید کدر است. با این حال تنها روش قطعی تشخیص تراریخته‌بودن برنج تست‌کردن آن در آزمایشگاه است.

برنج فجر چه ویژگی‌هایی دارد؟

برنج فجر ویژگی‌هایی دارد که آن را از سایر انواع برنج متمایز کرده است: از جمله این‌که طبع سردی دارد، خنجری شکل است و علاوه بر خوش‌پخت‌بودن به لحاظ اقتصادی یک انتخاب به صرفه به حساب می‌آید. در ادامه با این خواص بیشتر آشنا می‌شویم:

۱. برنج فجر طبع سردی دارد

تمام برنج‌های اصلاح نژادشده، طبع سردی دارند و این برنج هم از این قاعده مستثنی نیست.

۲. دانه‌های برنج فجر خنجری‌شکل است

برنج فجر ظاهری مشابه به خنجر دارد؛ یعنی انتهای آن نسبت به سرش باریک‌تر و سوزنی‌تر است. شلتوک این برنج زرد روشن است و دانه‌های سفیدش شیشه‌ای و شفاف هستند. طول دانه خشک برنج فجر ۸ میلیمتر بوده و بعد از پخت طول آن به ۱۰.۳ میلی‌متر و عرض آن به ۱.۹ میلی‌متر می‌رسد.

شباهت ظاهری این برنج به برنج پاکستانی باعث شده تا بعضی سودجویان آن را با برنج پاکستانی مخلوط کنند. تشخیص این مساله برای کسانی که با برنج آشنایی ندارند بسیار سخت است. اما برای تشخیص بهتر، می‌توانید کمی از برنج را در مشتتان بریزید و ها کنید. عطر و بوی برنج تاحدی می‌تواند به شما در تشخیص کمک کند؛ چون برنج خارجی معمولا عطر و بو ندارد. در هر صورت بهترین راه این است که برنج‌تان را از فروشنده مطمئن بخرید.

۳. برنج فجر عطر کمی دارد

برنج‌های اصلاح‌شده عطر و بو ندارند و دقیقا به همین خاطر کمتر مورد استقبال قرار می‌گیرند. برنج فجر هم در ابتدا عطر و بو نداشت اما به مرور با تلاش متخصصان حوزه برنج، تاحدی عطر و طعم پیدا کرد. اما باز هم عطر آن به پای برنج‌های محلی نمی‌رسد. عطر و طعم برنج فجر به برنج طارم نزدیک است.

۴. برنج فجر خوش‌پخت است

برنج فجر یکی از خوش‌پخت‌ترین برنج‌های ایرانی است، چون دانه‌های آن بعد از پخت حسابی کش می‌آیند. این برنج را می‌توان به دو روش کته و آبکش پخت.

۵. قیمت برنج فجر مقرون به صرفه است

برنج فجر به خاطر به پرمحصول‌بودنش جزء پرفروش‌ترین برنج‌های ایران است. قیمت پایین و خوش‌پخت‌بودن این برنج باعث شده تا در میان صاحبان رستوران‌ها، شرکت‌ها و ادارات طرفداران فراوانی داشته باشد.

۶. برنج فجر در برابر آفات مقاوم است

از آنجایی که بذر برنج فجر به لحاظ ژنتیکی اصلاح شده است، در مقابل آفت‌ها و بیماری بلاست (blast) مقاوم است. بلاست یکی از مخرب‌ترین بیماری‌های برنج است که باعث کاهش شدید محصول می‌شود.

۷. برنج فجر پرمحصول است

یکی از اصلی‌ترین تفاوت‌های برنج‌های پرمحصول با برنج‌های بومی میزان بالای کشت آن‌ها در هر هکتار است. برنج فجر، برنج شیرودی و برنج ندا سه‌ تا از پرمحصول‌ترین برنج‌های ایران هستند.

سوالات متداول درباره برنج فجر